EK BID VIR ‘N LEIER

 (Geskryf in 2010)

In die kar op pad Southend toe vou ‘n vreemde hartseer om my. Dit kon dalk heimwee ook gewees het. Of verlange. Deesdae verwar baie emosies my en voel dit soos hartseer. In stereo pleit Bok dat De la Rey die Boere moet kom lei. Ek en my tienerseun neurie saam.

Laat gisteraand het Sky se geel “Breaking News” my regop in die bed gebring. Ek het gekyk of sy dalk wakker is, maar haar rustige asemhaling hier langs my het my eers vanoggend vir haar die nuus laat bring: Eugene Terre’Blanche is gister op sy plaas vermoor.

Ons woon in Engeland, nie ver van Southend-on-Sea af nie, waar die Teems in die Noordsee uitmond. Wat aanvanklik net ‘n jaar sou wees, ‘n jaar van wondelek nadat ek my werk verloor het, het na agt lange jare uitgerek. Misdaad, korrupsie of verlepte verwagtinge was nie op ons agenda toe ons besluit het om Engeland toe te kom nie. Dit sou bloot ‘n familie-avontuur wees. Die kinders sou nuwe horisonne in vreemde skole verken; ons sou skouers skuur met die nasate van ons Europese voorvaders. Ons wou vir ‘n jaar – goed dan, ‘n jaar of so – net bietjie wegbreek. Ná honderd-en-tagtig plus onsuksesvolle CV’s het ek nie veel aanmoediging nodig gehad nie.

Ons het niks in Suid-Afrika verkoop het nie, nie eers die honde nie. Die huis met alles is net so gelaat. Ons kom mos terug.

Eugene was nie De la Rey nie. Ek het hom net van TV af geken en, soos baie ander, ook heel dikwels vir sy kaskenades gegiggel. En baiekeer ineengekrimp by die aanhoor van sy stellings en uitsprake, want dit het ‘n stigma om my Afrikaner-nek kom hang wat ‘n stuk van my nie wou dra nie. Soos die Duitsers nog steeds die Nazi-rowe salf, het my Afrikanerlyf ook seerplekke wat brand wanneer ongevoelige hande sout daarin vryf. Hande van mense wat nie die pad ken wat my voorvaders honderde jare gelede uit Europa begin loop het om my te bring waar ek vandag is nie. Weer in Europa?

Die metamorfose van my voorouer-Europeer tot Euro-Afrikaan wat ek vandag is, maak my onherkenbaar vir die hedendaagse Europeers. Getransformeer deur die Groot Trek, twee Boere-oorloë, twee wêreldoorloë, twee grensoorloë, ‘n taalstryd, onderwerping aan die Britse Ryk, waterskeiding referendums en kulturele kruisbestuiwing, is ek nou… wat? ‘n Boer? Afrikaner? Afrikaanse? Suid-Afrikaner?

De la Rey het die Boere gelei. Eugene het vas geglo dat hy die Boere lei. Afrikaner Weerstand. Boeremag. Sy ideologie en ideale het van myne verskil. Wat ons egter in gemeen gehad het, was ons patriotiese liefde vir Afrikaans en ons onrealistiese drome van ‘n eie kultuur in ‘n reënboognasie. Ons het saamgestem oor die eerbetoon aan die veggees, opofferings en  deursettingsvermoë van ons voorvaders. Ons sou dalk oor meer dinge kon saamstem as hy een van die ou Boereleiers se raad gevolg het deur die goeie uit die verlede te haal en die toekoms daarop te bou.

Die evolusieproses wat in 1652 begin het en geleidelik in ‘n tipe Afrikaner-diaspora verander het, rol voort. John Vorster het destyds al gesê ons moet aanpas of sterf. ‘n Deel van my is besig om te sterf. Die ander deel probeer aanpas. Soos P J Schoeman se twee harte herinner my een hart my aan my seuntjie-dae by die Vrouemonument en die Voortrekkermonument waar ek met diepe deernis die lot van talle Suid-Afrikaners kon sien. Dieselfde hart praat met my oor die skok en hartseer na die sluipmoord op ons Eerste Minister en vertel vir my van trotse prestasies van Suid-Afrikaners uit ‘n vergange era: Sasol, Yskor, Krygkor, Pelindaba, Groote Schuur… Daai hart onthou ook van respek vir die landsvlag en volkslied en van skoon hospitale, strate en ‘n gerespekteerde polisie- en weermag. “Ons sal lewe, ons sal sterwe. Ons vir jou, Suid-Afrika!”

My ander hart praat met my oor die nag toe die einste gerespekteerde polisie Hester se man uit die buitekamer kom sleep het bloot omdat hy nie toestemming gehad het om by sy eie vrou in ‘n wit woonbuurt te slaap nie. Hierdie hart herinner my aan Prins wat vir Ma gevra het om vir sy gesin vleis te bestel want “die baas by die slaghuis gee ons net scraps by die side-door”. Ek onthou ook ons altwee se aanvanklike ongemak die dag toe my goeie ou vriend-van-die-werk, die bode Pieter April, die eerste keer by my ouerhuis kom kuier het. Ongemak omdat hy ‘n Kleurling was. Ek kon die hunkering in sy oë sien om ook in so ‘n woonbuurt te woon en het skuldig gevoel daaroor. Hierdie hart leef nie net in die verlede nie. Hy pomp voort en bring varser herinneringe na vore oor die dag toe Nelson Mandela vrygelaat is. Die emosies wat die ontbanning van die ANC by die verskillende bevolkingsgroepe gebaar het was beslis nie beperk tot spesifieke groepe nie. Saam met die vrese en onsekerheid by blankes was daar ook die verligte jukafwerping van apartheid en die hoop op en verwagtinge van ‘n nuwe, beter toekoms vir ‘n totale Suid-Afrika. Dieselfde emosies is deur baie mense van ander bevolkingsgroepe gevoel. Blye verwagting van ‘n beter toekoms. Kommer oor die onbekende. Johannes, ons tuinjong se onsekerheid was duidelik toe hy by mý wou hoor vir watter party hy moes stem. Ons gesprek het ander inligtinghonger mense met dieselfde agtergrond as Johannes nader gelok. Hulle was opgewonde oor beloftes van huise en werk met goeie inkomste. Maar daar was ook vrese. Was hulle vrese destyds dalk op ervaring gegrond? Vrese gebaseer op voorbeelde uit talle lande noord van Suid-Afrika waar gewone mense soos hulle se drome met bloed, korrupsie en onderdrukking uitgewis is?

Johannes is vandag nog steeds huisloos en ‘n tuinjong ten spyte van matriek en ‘n naskoolse kursus in spyseniering.

“Man, jy’s ‘n Boerseun,” moedig ek dikwels my seuns aan as die lewe soms druk. “Wys hierdie klomp Engelse van watter soort staal jy gemaak is!” So soortvan ‘n erewapentjie soos wat ek myne deur die jare met trots gedra het. Boer, Vrystater van Suid-Afrika. Met my hele wese.

Maar ek is ook ‘n hedendaagse Suid-Afrikaner wat geleenthede aangryp – selfs al is dit ver van my erfgrond. Soos ek, het my kinders ook twee harte. Een hart wat smag na braaivleis, rugby, sonneskyn en… Suid-Afrika. En ‘n ander hart wat die beste maak van wat die lewe opdis.

Ek soek ‘n leier. Iemand met twee harte: Een wat die goeie uit die verlede kan haal en ‘n ander een wat ‘n hele nasie daarmee die toekoms in kan inspireer en lei.

Ek bid vir so ‘n leier. Ek sien uit na die lewe se volgende dis vir my en my gesin – in Suid-Afrika?

Nkosi Sikelel’ iAfrika.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s