VAN DIE SWARTSPAN NA DIE GROENSPAN

VAN DIE SWARTSPAN NA DIE GROENSPAN

meisies in kaapstad

DIE 1960’S – MEISIES TREK AANDAG  MET HULLE MINIROKKE

Die meeste mense in Suid-Afrika weet waarmee hulle besig was: 6 September 1966. Abrie Cronje was tien en Springbok-radio se middagvervolgverhale het sy aandag gehad met sy natuurstudieboek voor hom oop. Eintlik was dit huiswerktyd en daarom het hy oudergewoonte ‘n skoolboek voor hom gehad terwyl hy stories geluister het – meestal was dit maar net vir die skyn, die boek. springbok radioDie middagstories was destyds se sepies – Die Geheim van Nantes, Die Banneling, Die Wildtemmer, Die Wit Sluier… stories wat die land aangegryp het. Nie juis almal in die kraal van ‘n laerskoolseun nie, maar enige iets was beter as huiswerk doen…

die wit sluier

ERNSTIGE SAKE – DIE WIT SLUIER

_________________________________________________________________

Die stories en al die ander radioprogramme word skielik deur die sein van ‘n noodberig onderbreek: Doktor Verwoerd is deur ‘n parlement-bode met ‘n mes gesteek. Elke paar minute kondig die sein verdere verwikkelinge aan totdat die finale skokboodskap gelees word. Spesiale uitgawes van Die Volksblad en ander dagblaaie versprei die nuus met foto’s en groot swart letters. Suid-Afrika word verpletterend in rou gedompel met die dood van sy Eerste Minister. Vlae hang halfmas.

2851153_141019191141_die_landstem_6_sept66

Die dag met die begrafnis hou die land se ratte op met draai; alles staan stil. Abrie-hulle volg die lewendige uitsending daarvan oor die Afrikaanse diens van Radio Suid-Afrika. Dit word ook oor die Engelse stasie uitgesaai, maar hulle luister nooit eintlik Engels nie.

SA Spieël/SA Mirror, wat die weeklikse nuushoogtepunte na die rolprentteaters bring, wys dele van die begrafnis die volgende week op die groot skerm. In die inryteater kan gesien word hoe ‘n volk in massa treur. Mense uit alle vlakke van die samelewing staan gepak langs die roete wat die kanonwa met die kis, gedrapeer in die Oranje-blanje-blou, na die Helde-akker volg. ‘n Weermag-Bedford met blinkswart bande trek die kanonwa. Stroefgesig soldate marsjeer stadige pas, op maat van die dodemars.

Abrie kom nie agter dat dit eintlik maar meestal die witmense is wat met Verwoerd se begrafnis treur nie. Op die skerm in die teaters kan hy baie nuuskieriges van alle gemeenskappe langs die roete sien. Maar dit val hom nie op dat almal nie hartseer is nie.

Abrie is in standerd drie. Hy het al baiekeer gewonder wat die resultaat van die een of ander slim ou se navorsing sou wees. Sy navorsing sou kyk na die effek wat die omgewing waarin ‘n kind grootword, op sy lewe het.

kinders op parkbankie

KINDERS OP ‘N PARKBANKIE IN DIE 1960’s

Abrie is ‘n Suid-Afrikaner. Sy land word deur die buitewêreld verag, gesanksioneer en beswadder. Suid-Afrika is die wêreld se muishond. Dit is isolasiejare en sy Springbokhelde speel net so nou en dan ‘n toets. Sy provinsie is in die oë van nie-Vrystaters so plat en oninteressant, dat selfs die voëls glo onderstebo daaroor vlieg.  Dit is ook nie regtig wetgewing wat Indiërs verbied om langer as vier-en-twintig uur in die Vrystaat te vertoef nie – so word daar gespot – hulle wíl blykbaar nie langer bly nie. Nie eers die feit dat staatspresidente en ander groot geeste daar gebore is, kan die provinsie se aansien opstoot nie. Sy rugbyspan is meestal kookwater, maar word altyd in die pylvak van die Curiebeker geklop. Bloemfontein, sy geboorteplek, hoofstad van die Vrystaat, bakermat van Afrikanerdom – is dit nodig om meer te sê? Afrikaners word wêreldwyd dikwels voorgestel as agterlik, verkramp en dom. Soms ook deur mede-landgenote wat nie-Afrikaners is. Sy laerskool is nog jonk, geen swembad of rugbyvelde soos die ander ouer, gevestigde skole nie en die geboue is opslaangeboue van vaal asbespanele. Al die kinders van sy skool is volgens vanne in sportspanne ingedeel, nie volgens die een of ander merietestelsel nie. Daar is drie spanne. Die Blouspan (vanne Q tot Z) wen altyd. Die Rooispan is altyd tweede en sý span, die Swartspan (ernstig!) is altyd laaste. Stel jou voor! Rasieleiers met swart klere en atlete met swart rosette. Hy’t nog altyd  gewonder wie op aarde die kleure gekies het. Dit is dalk die rede hoekom hulle altyd laaste is. Geen verwagting of spantrots nie. Hoe op aarde kan daar met die flambojante bloues en rooies meegeding word? So halfpad deur sy laerskooljare skop ‘n nuwe onderwyseres in afgryse vas en stel voor dat dit die Groenspan word. Dieselfde vanne, dieselfde kinders, maar nou is hulle die  Groenspan. Die Groenspan is steeds laaste, maar hierdie keer met teleurstelling, want nou was daar verwagtinge. Hulle is tog immers nou op gelyke voet met die ander spanne met ewe spoggerige rosette.

swartspan

Ja, jou van kan ‘n groot verskil maak in die rigting wat jou lewe inslaan. Dit kan selfs bepaal in watter span jy is.

Veronderstel nou net dat hy in Texas, in Amerika gebore is. Daar waar alles groter en beter voorgestel word. So wonder hy baie, dieselfde hy, maar op ‘n ander plek. As seun van ‘n oliebaron wat die Dallas Cowboys ondersteun. ‘n Land wat, sonder om druipstert te wees, sportspanne na die Olimpiese Spele kan stuur. Wie se vlag een van die herkenbaarste simbole ter wêreld is. Wat flieks maak van sy oorwinnings oor die Indiane, Duitsers en Japannese. ‘n Land wat verskoning vir niks en niemand vra nie. Oor wie se president die hele wêreld treur ná sy sluipmoord. Sou hy ‘n ander tipe mens gewees het? Hoe ‘n tipe mens sou hy, Abrie, gewees het as hy dáár gebore is? Of dalk, sê nou maar by die Boesmans? Of by die Sotho’s?

Met volwassenheid en nabetragting kom, meestal – en hopelik — insig en dit was eers nádat hy sy vlerke gesprei het en ánder, nie noodwendig groener nie, weivelde verken het, dat die besef tot hom gekom het: Hy was bevoorreg. Sy kinderjare in Bloemfontein, in die Vrystaat, in Suid-Afrika, in die Swartspan was stene uit sandsteen gekap. Dit was die boustene van ‘n fondament waarop sterk mure gebou kon word, mure wat hom later jare kon skans teen die aanslae van die lewe.

Bloemfontein in the late 1960s (22)

BLOEMFONTEIN SE MIDDESTAD – 1960’S

Verwoerd se sluipmoord en die verkiesing van ‘n nuwe Eerste Minister oorheers vir weke die nuus. Dimitri Tsafendas het ‘n huishoudelike naam geword en John Vorster word as Verwoerd se opvolger aangewys.

Lees verder in MONOCHROOM REËNBOOG

Poster (foto)

Advertisements

ENKELE KOMMENTARE OP MONOCHROOM REËNBOOG

11226051_10206786952410922_759259504811044360_n

ENKELE KOMMENTARE OP MONOCHROOM REËNBOOG

(SOOS VERSKYN IN LITNET  )

Annette le Grange

‘n Moet lees boek. Skitterende skryfstyl, eerlik, openhartig. Die storie tref mens fel,veral vir ons wat in daardie era groot geraak het. Die boek lewer ‘n intense genot en mens is half jammer daar is nie nog hoofstukke oor nie, veral as jy lees en besef dit is die laaste bladsy. Baie geluk mnr Fourie, jou boek is beslis aan te beveel vir jonk en oud. Stukkie ware geskiedenis van ons brose land en sy mense.

  • Gert Burger

    Een boek wat ek sonder twyfel sal aanbeveel. Veral die mense wat die tyd van die bosoorlog intens belewe het, kan dalk uitvind hoe naby hierdie verhaal aan hul eie belewenisse is.

  • Alice Hendriks-Boshoff

    Monochroom Reënboog is ‘n boeiende boek. Die taalgebruik en skryftrant pas treffend aan by die verskillende lewensfases van Abrie, die hoofkarakter. Fourie skilder omgewing, omstandighede en situasies só helder en lewensgetrou, dat ‘n mens sterk daarmee kan identifiseer – veral as jy self ‘n oud-Bloemfonteiner is. Hierdie boek leen hom m.i. nie tot ‘n opvolg van enige aard nie, maar ook ander skeppingswerk van Fourie sal ‘n aanwins wees vir die Afrikaanse boekrak. Ons sien uit daarna.

  • Dr G M Augustyn

    Ons wat bevoorreg is om Andre in persoonlike verskyning te ken, hier in Engeland, weet dat die man sy woorde weeg en kies, en dat hy versigtig omgaan met mense omdat hy broosheid diep ken. Sy verhaalkuns in Monochroom Reënboog bring lekkerte in vele opsigte, want ook daar is ontwerp en fyn kies van woord en gedagte volop vir die genietleser en die ontledingsleser. Knap gedaan, Andre!

  • Andre De Wet

    As ‘n seun van ‘n soldaat wat self in die 70’s groot geword het was dit ‘n ongelooflike grypende boek. Ek kon myself inleef in heelwat van die situasies. Ek bly ook nou in Engeland en die boek het erg aan my hartsnare getrek.

  • Willie Brits

    Ek was weer teruggevoer na my kinderdae op ‘n wyse wat my ‘n knop in die keel gegee het. André jou eerlike, gemaklike skryfstyl gee geloofwaardigheid aan jou boek. Wel gedaan my vriend. Ek kan nie wag vir die opvolg nie.

  • Andre Eloff

    Toe ek die boek lees het my eie lewe en grootwordwêreld voor my afgespeel. Ek is deeglik herinner aan die ou dae. Die boek is briljant geskryf … vol hartseer, verlange, nostalgie, vreugde en letterkunde met ‘n sterk geskiedkundige inslag.
    Ek het dit geniet … dankie Andre. Maak weer so!

  • Colleen Potgieter

    Ek het so pas ‘n boek klaar gelees … dit was fantasties … kry dit, koop dit of leen dit, maar lees dit. Die boek: Monochroom Reënboog geskryf deur André Fourie.

  • Herman du Plessis

    Baie geluk met ‘n uitstekende boek. Ek het elke bladsy geniet, en lekker gelag, gehuil, en opgewonde geraak saam met jou karakters. Dit het my soveel nostalgiese genot verskaf om te lees van ons herkoms in hierdie monochroom reënboogland. Ek lees al Jeffrey Archer, Sidney Sheldon, Stigg Larson, Jo Nesbo, Deon Meyer en Wilbur Smith se boeke, en kan nou die naam van Andre Fourie daarby voeg.

    Welgedaan, en mag daar nog baie uit jou pen vloei. Jy mag maar!

  • Johan Noordman

    Nooit so geboei deur ‘n boek nie – wens dit het nog 20 addisionele hoofstukke gehad. Kan nie wag vir ‘n volgende treffer nie.

    LEES HIER MEER OOR MONOCHROOM REËNBOOG

 

LITNET: ANDRÉ FOURIE OOR MONOCHROOM REËNBOOG

11226051_10206786952410922_759259504811044360_n

LITNET VRA TIEN VRAE AAN ANDRÉ FOURIE OOR MONOCHROOM REËNBOOG

  1. Waarom het jy Monochroom reënboog geskryf – en was daar een idee/emosie waaruit die boek ontspring het, of kan jy verskillende faktore as inspirasie noem?

Ons woon tans in Engeland en eendag het die verlange na Suid-Afrika en my mense die oorhand gekry. Ek het sommer begin skryf aan ‘n storie uit my kinderjare in Bloemfontein en toe ek weer sien, het ‘n boek begin vorm aanneem.

2. Waaroor handel die storie?

Dit is die verhaal van Abrie, ‘n seun wat grootword gedurende die 1960’s en 1970’s in Bloemfontein. Die storie strek oor tien jaar en vertel van Abrie se lief en leed, sy verhoudings met mense van verskillende kultuurgroepe, sy bewuswording van apartheid en sy twyfel in die standpunt wat hy ten opsigte van die kwessie moet inneem. Abrie se tienerhormone skop ook in met gepaardgaande eerste liefde (en later ernstiger romanse). Die laaste gedeelte van die boek handel oor sy diensplig, belewenisse op die grens en die impak wat dit op sy lewe gehad het.

 3. Die titel roep kleurvolle en ook teenstrydige aspekte op: vertel asseblief iets hiervan.

Suid-Afrika staan as die reënboognasie bekend, maar ons weet almal dat daar ‘n tyd was (en selfs vandag nog is) toe die reënboog nie so kleurvol was nie en hoofsaaklik maar in skakerings van swart en wit was. Dit titel verwys ook na ‘n blaai deur ‘n album vol monochroom foto’s van onthoutye en wonderlike (maar ook nie-so-wonderlike-nie), kleurvolle dae.

  1. Wat was die moeilikste aspek van die skryfproses van hierdie boek, en hoekom?

LEES VERDER:

Tien vrae: André Fourie oor Monochroom reënboog

 

 

VRYSTAAT KUNSTEFEES

Vandag ‘n jaar gelede het ek die gedenkwaardige voorreg gehad om twee baie besondere mense aan my sy te gehad het tydens die bekendstelling en bespreking van my boek op die Vrystaat Kunstefees in Bloemfontein. Maretha Maartens en Nico Luwes, julle was my Aäron en Hur.

Monochroom Reënboog is steeds beskikbaar. Kliek hier vir meer inligtingMONOCHROOM REËNBOOG TE KOOP

IMG_0956

Nico Luwes, Maretha Maartens en die uwe

DSC_4120

DSC_4067

DSC_4107

Martinique en Clariece laat die geld inrol

DSC_4115IMG_0961

DSC_4051

Twee jong boekwurms – Samantha Hurst en Andrew Candiotes

ARTIKEL IN GET IT (1)ARTIKEL IN GET IT (2)

LEES GERUS MEER OOR DIE BOEK IN… TYDSKRIFARTIKEL OOR MONOCHROOM REENBOOG

LEES OOK HIER MEER OOR DIE OORSPRONG VAN DIE BOEK IN “Tien vrae: André Fourie oor Monochroom reënboog Litnet

ONS SAL LEWE, ONS SAL STERWE…

CHOPPER

CHOPPERS

ONS SAL LEWE, ONS SAL STERWE…

(KLIEK OP DIE FOTO’S OM DIT GROTER TE MAAK EN BYSKRIFTE TE SIEN)

Die termometer wat aan ʼn boomtak in die basis hang, het vroegoggend reeds by 31 grade Celsius verby beweeg, op pad 51 toe, soos gister. Die manne is gereed en wag ongeduldig dat die kapelaan moet klaar bid vir “…ons bewaring in die aangesig van die vyand…” en dat almal weer veilig basis toe moet terugkeer. Vier Unimogs staan gereed en die ekstra ammo lê swaar op my rug. My browns begin reeds donker sweetvlekke uitslaan en die son steek my nek waar ek met geboë hoof staan, boshoed voor die bors.

Agterop die Unimogs, wat ons choppers toe neem, bespiegel ons oor wat ons te wagte kan wees. Insurgente toon geen genade by die vermoede dat PB’s met die Suid-Afrikaanse magte saamwerk nie. Die spoor is warm en spoed is van uiterste belang.

Opgebondel in die choppers, met die hitte sweterig op ons gesigte, is elke man in sy eie gedagtes verstrengel. Die swaar gedreun van die enjins maak die drukkende stilte draagliker. My oë dwaal oor die manne, ek wonder of hulle ook bang is.

Benecke glimlag vir my en gee die duim-op teken. Sweet weerkaats van die black-is-beautiful camo op sy gesig. Die gras in sy boshoed laat hom soos ‘n Zoeloe-kryger lyk, sy kneukels wit geklem om die bakeliet-en-staal met die opvoukolf. Heelwat blikkies boeliebief is leeggemaak sedert ek en hy mekaar op en af bekyk en gemeet het, destyds met buddy-PT. ‘n Hegte vriendskap het ontstaan.

Uit die lug uit kan ons rook in die verte sien. Enkele meters onder ons flits die landskap verby; met elke doef-doef, elke swiep van die rotors nader aan die DZ[i]. Om te verhoed dat vuur getrek word, vlieg ons só laag, dat boomtakke die romp skraap.

Die choppers hang so tweehonderd meter van die kraal af agter ʼn klomp mopaniebome sodat ons kan uitspring. Twee-twee land ons in ʼn maalkolk van gras en stof  – al twaalf van ons met die lemme swiepend bokant ons koppe. Hurkend in ʼn verdedigende kring, gefokus en paraat. Die ander chopper spoeg sy vrag op dieselfde wyse uit voordat die twee soos reusenaaldekokers agter die bome verdwyn.

ʼn Bees kyk herkouend op toe ons in twee V-formasies verby hom in die rigting van die rook beweeg. Elke senuwee, elke spier tot die uiterste gefokus. Daar’s ‘n gevoel, soort van ‘n wete dat jy ingetrek word in ʼn opeenvolging van gebeurtenisse. Noem dit ‘n voorgevoel dat elke tree jou na ʼn onomkeerbare punt in jou lewe neem. Jou asemhaling raak vlak en bring ʼn surrealistiese kalmte, ʼn kalmte saam met die gerusstelling: Ons sal na mekaar kyk – ʼn hegte groep manne, saam deur opleiding, saam geëet, geslaap, gelag en baklei. Ons groep broers.

Staf Gerber steek sy vuis in die lug om ons tot stilstand te bring. Vyf treë voor my lê ‘n kind met sy gesig in die sand. Die bloed uit sy rug maak ʼn donker kol op die wit sandkorrels. Vorentoe reik rook uit twee hutte soos ʼn noodlotsein hemelwaarts. Behalwe vir die voëls, is daar geen ander geluid nie. Onrusbarend stil. Eenkant gaan ʼn bok kouend sy gang. ʼn Sweetdruppel rol agter my nek af en die muggies, die muggies, die ewige muggies vlieg tartend en meedoënloos in my ore, my neus, my oë.

FOSFOR

Staf bring ons weer in beweging. Geen opleiding kon ons voorberei op die toneel voor ons nie.

[i] Drop zone

LEES GERUS VERDER IN MONOCHROOM REËNBOOG

Poster (foto)

 

VAN GRONDBOONTJIEBOTTER EN DIE MAU MAU’S

VAN GRONDBOONTJIEBOTTER EN DIE MAU MAU’S

Die brein van ‘n kind is braakland – wees versigtig wat daar gesaai word…

VUUR

WINTER – 1970

Een van my take was om gedurende die wintermaande die antrasietstoof in die sitkamer brand te hou. Dit was ‘n ewige gemors as ek vergeet het om die antrasiet op te vul en die vuur laat vrek het. Want dan moes die stofie afkoel voordat ek al die as kon uitkrap en van vooraf pak – eers ‘n bolletjie koerantpapier of twee, dan ‘n paar droë houtjies en heel bo-op ‘n klompie swart antrasiet-kole. Die geur van die brandende papier en hout het ‘n so ‘n aardse, huislike bekoring gehad. Sodra die vlammende hout die antrasiet aangesteek en rooi laat gloei het, word die houer tot bo met die swart kole gevul. Nou moes ek die stofie net gereeld opvul en die warm chroom-stafie aan die kant met ‘n haak vorentoe en agtertoe pluk sodat die as in die onderste bak kon val om leeggemaak te word.

antrasietverwarmer

Die stofie in die sitkamer se hitte het hele huis warm gehou. Maar, van tyd tot tyd het dit gebeur dat iets – baiekeer my geheue – my verhoed het om die opvulwerk betyds te doen. En dan het die vuur gevrek met die gevolglike skoonmaak en oorpak.

Soos die keer toe die diaken, oom Jan Augustyn sy maandelikse kollekteerbesoek gebring  het.

Ek het laatmiddag van rugby-oefening af teruggekom en was net besig om die laaste assies uit die hoekies van die stofie te vee, toe die voordeurklokkie lui. Gewoonlik het Ma en die oom alleen in die sitkamer sit en gesels, maar daardie dag moes ek noodgedwonge hul gesprek aanhoor terwyl die vuur weer aan die gang moes kom.  Vóór dit te laat en donker raak.

En dáárdie dag het ek gesnap hoekom Pa draaie om die man geloop het. Hy het ‘n negatiwiteit uitgestraal en sy praat, sy liggaamstaal en optrede het nie gemaklik op my lyf kom lê nie.

“Weet Mevrou,” Ma was altyd Mevrou in die gesprek. “Vandag se kinders het darem geen benul waar geld vandaan kom nie.”

Ma het net geglimlag.

“Ek weet nie of dit hier by Mevrou-hulle dieselfde is, maar as ek nou na daardie twee seuns van my kyk… vanoggend hou ek hulle dop terwyl hulle toebroodjies vir skool maak. Hulle smeer eers botter” sê hy met opgestote wenkbroue terwyl hy sy linkerpinkie in sy regterhand toevou, “dan grondboontjiebotter,” ringvinger word by die pinkie gevoeg, “ en dan nog stroop ook.” Die middelvinger word saam met die ander twee vingers vasgevat terwyl hy met ‘n verposing sy blik op Ma vasnael om te sien wat haar reaksie is.

Die drie vingers word weer vrygelaat en in die lug gehou. “Drie smeergoed. En dan word dit sommer nog so dik opgeplak.”

grondboonbotter

Ek het stilweg met die stofie aangegaan terwyl ek die gesprek gevolg het. In ons huis was daar moeilikheid wanneer daar met kos gemors is, maar ons is nooit gerantsoeneer nie. Ons kon enige iets op die brood gesit het. Debbie het selfs al met stroop op polonie geëksperimenteer en daarvan gehou. Pa wou ook proe.

Oom Jan het voortgegaan: “Met vandag se kospryse kan dit mos nie geduld word nie. Wat kos ‘n bottel grondboonbotter? Vyf-en-twintig sent? Dalk al meer. En dan steel die swart goed jou ook nog rot en kaal. Net verlede week vang ek ons bediende weer met suiker wat sy wou huis toe dra. Mens weet nie wat gebeur agter jou rug as jy nie daar is nie.”

25c

Ma het haar bene andersom gekruis en vinnig na die horlosie teen die muur gekyk. Oom Jan was egter nie op liggaamstaal ingestel nie. En toe beweeg die gesprek in ‘n rigting wat selde, indien ooit,  in ons huis gehoor is. Pa het ons geleer om alle mense te respekteer en woorde soos “swart goed” en “k-ff—s” is nooit in ons huis gebruik nie. Groot dele van oom Jan se gesprek het hier in my agterkop lêplek kom kry sodat ek snags daaroor gelê en wonder het.

“Mevrou weet, ons staar ernstige probleme met hierdie klomp k-ff—s in die gesig, laat ék Mevrou vandag vertel. Die goed dink mos nie. Kyk hoe teel hulle aan. Daar is geen verantwoordelikheidsin onder hulle nie. Nee, die baas moet maar sorg as daar nie kos is nie. Of anders roof en moor hulle. Dis mos maklik. Óns werk vir ons goed en húlle kom vat dit net. Kyk hoe gaan dit hier op in Afrika.”

lokasie

Ek het doelbewus my werkpas vertraag. As veertienjarige seun was ek nie regtig op politieke gesprekke ingestel nie, maar om die een af ander rede het hierdie gesprek my aandag gevang. Dit kon die woord “oorlog” gewees het.

Oom Jan het voortborduur. “Dié mense is meesters as dit kom by stamgevegte en oorlog en die aanmoediging van politieke onrus. Plaas dat hulle eerder hul energie spandeer op persoonlike ontwikkeling of gemeenskapsontwikkeling of die aanleer van vaardighede of enige iets opbouend. Maar nee, nou saai hulle net verwoesting en onstabiliteit. Kyk nou byvoorbeeld na die onlangse gemors daar in die Kongo en wat die Mau Mau’s destyds daar in Kenia aangevang het. Weet Mevrou waar kom die woord Mau Mau vandaan?”

mau mau

“E-em, is mos ‘n bergreeks of ‘n rivier daar in Kenia, is dit nie?” antwoord Ma, maar ek kan aanvoel dat hy nie saamstem nie.

“Jaaa, baie mense dink so. Maar eintlik is dit ‘n nabootsing van die geluid wat hiënas maak wanneer hulle vreet, nè.” Hy knik sy kop ‘n paar keer.

“Oo, is dit so?” sê Ma.

“Ja, min mense weet dit. Hiënas, aasdiere, lafhartige diere wat aas op die kos waarvoor ander diere hard moes werk. Of hulle sal klein of swak weerlose diere aanval. Dis wat hiënas doen. En daai spul in Kenia kies toe vir hulle só ‘n naam. Hulle erken dus hulle is soos hiënas.”

“O, maar het húlle die naam gekies of… ek verbeel my ek het iewers gelees dat hulle eintlik ‘n ander naam het en dat dit die blankes is wat hulle Mau Mau’s begin noem het.”

“Néé,” sê Oom Jan met sy stem beterweterig hoër, “hulle het sélf die naam gekies. Want hulle is soos diere. Die dinge wat daar aangegaan het is genoeg om nagmerries van te kry. Weet Mevrou van die onnoembare dade wat gepleeg is tydens allerlei rituele? Eedafleggings waar diere geoffer is en die bloed dan gedrink is? Selfs kannibalisme! Daar was selfs orgies waar…” en hy loer na my, maar ek maak of ek geen belangstelling by die gesprek het nie terwyl ek die koerantpapier in bolle druk om in die stofie te steek.

Hy gaan in effe gedempte toon voort.  “…orgies waar perverse dade met diere gepleeg is. En orgies waar hulle hulself met die ingewande en oë van die diere versier het en ede afgelê het van beloftes hoe die blankes vermoor, uitmekaar geskeur en verbrand gaan word.”

Ma stu net ‘n geskokte geluid uit haar keel. Ek dink by myself, “bliksem!” maar gaan voort om die houtjies op die koerantbolle te rangskik.

“Dis hoekom die Britte toe versterkings moes instuur. Om die blankes te beskerm. En die ding beweeg nader aan ons, hoor! In Rhodesië is dinge nie lekker nie. Daar broei iets. En in Suidwes en Angola ook. Die regering vertel ons niks, maar ‘n vriend van my se broer was daar, in Suidwes. Hy vertel van soldate, ons eie soldate, wat diep in Angola in was. Vir wat? Hoekom sal ons soldate Angola toe stuur as daar nie iets aan die broei is nie. En ek sê vir Mevrou een ding, luister na wat ek vandag sê, dis nie lank voordat ‘n land soos Amerika val nie. Daai Luther King-ou – moeilikheid, moei-lik-heid, sê ek vir Mevrou. Hy moes vroeër al stilgemaak gewees het. Hulle het dalk bietjie lank gewag. Die swartes word nou al klaar daar toegelaat om saam met die wittes bus te ry. Vandag busse, môre hospitale en skole en as jy weer sien het hulle oorgeneem. En hulle doen dit met hulle getalle. Hulle wéét dis al hoe hulle die oorhand kan kry. Met geweld en getalle.”

“Haai weet jy, Meneer Augustyn, ek wil nou nie ongeskik klink nie, maar my kos brand al op die stoof,” kry Ma uiteindelik ‘n woord in.

“Ja, haai kyk waar loop die tyd heen. Ek het nog ‘n paar huise om aan te doen.” Hy kry sy kollekteboekie. “Die goed kan my so opwen.”

Die kollekteboekie word by ons naam oopgemaak. “Dieselfde bedrag as verlede maand, Mevrou?”

“Ja, wag laat ek net gou die koevertjie gaan haal.”

En toe steek ek die vuur aan.

LEES GERUS VERDER IN  MONOCHROOM REËNBOOG

Poster (foto)

UIT: DIE HUISGENOOT, 21 SEPTEMBER 1934 (NO. 3)

3 : GOEDGELOWIGE LESERS

Twee dinge is veral opvallend in hierdie 82-jarige Huisgenoot: Die hoeveelheid advertensies (ook geklassifiseerd) en die heerlike bederf van ‘n verskeidenheid kortverhale. Ek staan egter verstom as ek sien hoe adverteerders die goedgelowigheid van die lesers uitbuit (of was die lesers werklik so oningelig?). Neem byvoorbeeld die geklassifiseerde advertensie onder die hofie, “Belangrik vir Dames”.

“Dames: Waarom sou u aan ‘n plat bors ly? Vermeerder u buustemaat van 3 tot 6 duim deur “Cream of Charms” Bust Beautifier, 5/6 per bottel te gebruik. As u buuste te veel ontwikkel is, gebruik dan “Cream of Charms” Bust Reducer, 7/7 per potjie. By alle apteke of regstreeks van mev. Jenkinson, p/a Gibson se Apteek, h/v Bree- en Kruisstraat, Johannesburg.”

Nou kyk, nooit in my wildste drome het ek kon dink julle meisies “ly” aan plat bors nie. Gelukkig hoef destyds se meisies nie te ge-suffer het nie. Nee, jy smeer net van hierdie Cream Of Charms kunsmis aan en siedaar, verlos van die lyding. En ek kan nou ook nie help om te wonder wat gebeur as hierdie wonderlike pousjin op enige ander liggaamsdeel sou beland nie. Soos byvoorbeeld, sê nou maar, die boude (nou wat het jý nou weer gedink is my gedagtes mee besig?).

Nou moet die slimmer mense help. Ter wille van die jonger geslag, is 5/6 ongeveer 55 sent en 7/7 so 75 sent (rofweg) of praat ek nonsens? En nou moet onthou word dat jy baie, baie meer vir 55c se waarde kon kry as vandag. ‘n Tenk petrol  vir ‘n 8-slinder Ford dalk?