TROEPIE TYDENS BASIES

TROEPIE TYDENS BASIES

(KLIEK OP DIE FOTO’S OM DIT GROTER TE MAAK EN BYSKRIFTE TE SIEN)

LAASTE LIG

LAASTE LIG

Dit is ‘n snerpende koue wintersoggend.

Die hele gesin het saam gekom om my in die parkeerarea van die stasie af te sien – die stasie in Bloemfontein, tuiste van 1 Valskermbataljon by Tempe. Ek moet saam met die nuwe groep dienspligtiges by die stasie aan die onderpunt van Maitlandstraat aanmeld waar ander jongmanne uit alle windrigtings met die trein arriveer. Pa het gesukkel om parkeerplek te kry, want die Bedfords staan die stasie se parkeerarea vol.

Ma en Elanie is tranerig. Pa kamoefleer sy gevoelens agter ‘n front, maar sy gesig is stroef. Effens geforseerd maak hy praatjies van hoe ‘n groot avontuur ek gaan beleef en “gee net jou beste – onthou dis ‘n droom van jou wat waar kan word”. Debbie fladder blinkoog wimpers en geniet die kyke wat sy van die manne in uniform kry – so tussen al die organisasie en bevele deur.

“Jy moet my vertel as jy daai boekie kry,” beveel sy my.

My suster is oortuig daarvan dat elke army-lat ‘n boekie met reëls ontvang. Hierdie boekie vertel jou dan hoe om civie-klere aan te trek, hoe om in civie-life op te tree, hoe om meisies te benader en te behandel, ensovoorts.

“Want al die army-ouens is presies dieselfde,” glo sy. “Ek sê jou, van die stink voete en Chesterfield wat hulle rook tot die manier hoe hulle loop en meisies chaff.”

Dringender sake as meisiekyk moet aandag kry en die nuwe rowe, nog met civies aan en lang hare, moet op die Bedfords kom. Heel bedeesd en beskaafd word ons beduie hoe en waar. Eenkant neem paartjies in omhelsing afskeid en beloof ewige trou. Ma’s maak vir oulaas seker dat seuns alles ingepak het.

“Onthou die pak beskuit is in die handdoek toegedraai. My kind, moet nou nie onverantwoordelik gaan staan en wees nie. Moenie van jou stiltetyd vergeet nie…”

Sommige manne moet wild keer dat ma’s nie ‘n woordjie met die vriendelike sersant of korporaal inkry oor pille wat gereeld gedrink moes word of ‘n slegte hoesie of iets nie.

En toe vertrek die konvooi voertuie met bleekgesig manne van die stasie af. Ma’s en meisies waai met nat snesies. Pa wys ‘n duim-op teken vir my en hou steeds sy front. Maar ek ken my pa, veral daai trek om sy mond.

Die bedeesdheid, die beskaafdheid en die vriendelikheid wat ma’s gerusstel, bly op die stasie agter.

AAPKAS BY VALSKERMBATALJON

Aapkas by Valskermbataljon

By die ingang na 1 Valskermbataljon grinnik die hekwagte toe die nuwe inname verby hulle ry, verby die arendhok tot langs die paradegrond waar die Bedfords tot stilstand dreun.

Die oomblik toe die bakklap agter die Bedford oopval, gaan die deure na ‘n nuwe wêreld oop. Dis nie net die bedeesdheid wat op die stasie agtergebly het nie. My hele lewe soos ek dit tot nou toe geken het, is saam met pa en ma huis toe.

Vir ‘n vlietende oomblik kry ek ‘n idee van hoe dit destyds vir die soldate moes voel wat tydens D-dag die vyand moes trotseer toe die flappe van die landingstuie so in die see oopgeval het. Soos daai ouens in The Longest Day. Daar word nou wel nie op ons geskiet nie, wat darem ‘n troos is, maar woordkartetse, pandemonium en bevele laat Black Sabbath na die kerkkoor klink. Die vierde woord wat ek in die basis hoor, is f****n.

“Klim in die f****n bus!” ‘n Ou met twee strepe op die bo-arm blaf die bevel uit. Die woord in al sy vorme en verbuigings sou daarna ‘n standaardwoord in alle daaropvolgende sinne word.

Ons maal soos slagskape rond en soek verward vir ‘n bus, maar daar is net die Bedfords waar ons so pas van afgeklim het. Geen busse nie. Party ouens gaan klim in die harwar wéér terug op die Bedfords – die naaste ding wat moontlik vir ‘n bus aangesien kan word.

“O f*k! Klim af daar vóór ek jou daar kom afdónner!”

Hier en daar kom ‘n ou tot verhaal en onthou vaagweg van skoolkadette-dae af dat ‘n bussie ‘n afdeling is. Ons moes aantree, ‘n squad vorm. Dís wat ‘n bus is. Ons gaan val by die ander ouens in wat met die eerste Bedfords aangekom het. Agt afdelings, vier rye per afdeling, so twintig manne in ‘n ry.

Die hele dag lank word ons van een punt na die ander in die “bus” rondgery. Vir mediese ondersoek moet ons uittrek, net onderbroeke aan hou. By die stoor kry ons uniforms, trommel, balsak en eetgerei. By nog ‘n stoor word rugsakke, webbing, waterbottels en ander toerusting uitgereik. Ons word verneder, gevloek en tee gevoer. Ná middagete steek die haarkapper sy knipper deur die civie-kapsels. ‘n Troep met ‘n besem vee sakke vol hare van die vloer af.

LEES GERUS VERDER IN MONOCHROOM REËNBOOG

Poster (foto)

Advertisements

VAN GRONDBOONTJIEBOTTER EN DIE MAU MAU’S

VAN GRONDBOONTJIEBOTTER EN DIE MAU MAU’S

Die brein van ‘n kind is braakland – wees versigtig wat daar gesaai word…

VUUR

WINTER – 1970

Een van my take was om gedurende die wintermaande die antrasietstoof in die sitkamer brand te hou. Dit was ‘n ewige gemors as ek vergeet het om die antrasiet op te vul en die vuur laat vrek het. Want dan moes die stofie afkoel voordat ek al die as kon uitkrap en van vooraf pak – eers ‘n bolletjie koerantpapier of twee, dan ‘n paar droë houtjies en heel bo-op ‘n klompie swart antrasiet-kole. Die geur van die brandende papier en hout het ‘n so ‘n aardse, huislike bekoring gehad. Sodra die vlammende hout die antrasiet aangesteek en rooi laat gloei het, word die houer tot bo met die swart kole gevul. Nou moes ek die stofie net gereeld opvul en die warm chroom-stafie aan die kant met ‘n haak vorentoe en agtertoe pluk sodat die as in die onderste bak kon val om leeggemaak te word.

antrasietverwarmer

Die stofie in die sitkamer se hitte het hele huis warm gehou. Maar, van tyd tot tyd het dit gebeur dat iets – baiekeer my geheue – my verhoed het om die opvulwerk betyds te doen. En dan het die vuur gevrek met die gevolglike skoonmaak en oorpak.

Soos die keer toe die diaken, oom Jan Augustyn sy maandelikse kollekteerbesoek gebring  het.

Ek het laatmiddag van rugby-oefening af teruggekom en was net besig om die laaste assies uit die hoekies van die stofie te vee, toe die voordeurklokkie lui. Gewoonlik het Ma en die oom alleen in die sitkamer sit en gesels, maar daardie dag moes ek noodgedwonge hul gesprek aanhoor terwyl die vuur weer aan die gang moes kom.  Vóór dit te laat en donker raak.

En dáárdie dag het ek gesnap hoekom Pa draaie om die man geloop het. Hy het ‘n negatiwiteit uitgestraal en sy praat, sy liggaamstaal en optrede het nie gemaklik op my lyf kom lê nie.

“Weet Mevrou,” Ma was altyd Mevrou in die gesprek. “Vandag se kinders het darem geen benul waar geld vandaan kom nie.”

Ma het net geglimlag.

“Ek weet nie of dit hier by Mevrou-hulle dieselfde is, maar as ek nou na daardie twee seuns van my kyk… vanoggend hou ek hulle dop terwyl hulle toebroodjies vir skool maak. Hulle smeer eers botter” sê hy met opgestote wenkbroue terwyl hy sy linkerpinkie in sy regterhand toevou, “dan grondboontjiebotter,” ringvinger word by die pinkie gevoeg, “ en dan nog stroop ook.” Die middelvinger word saam met die ander twee vingers vasgevat terwyl hy met ‘n verposing sy blik op Ma vasnael om te sien wat haar reaksie is.

Die drie vingers word weer vrygelaat en in die lug gehou. “Drie smeergoed. En dan word dit sommer nog so dik opgeplak.”

grondboonbotter

Ek het stilweg met die stofie aangegaan terwyl ek die gesprek gevolg het. In ons huis was daar moeilikheid wanneer daar met kos gemors is, maar ons is nooit gerantsoeneer nie. Ons kon enige iets op die brood gesit het. Debbie het selfs al met stroop op polonie geëksperimenteer en daarvan gehou. Pa wou ook proe.

Oom Jan het voortgegaan: “Met vandag se kospryse kan dit mos nie geduld word nie. Wat kos ‘n bottel grondboonbotter? Vyf-en-twintig sent? Dalk al meer. En dan steel die swart goed jou ook nog rot en kaal. Net verlede week vang ek ons bediende weer met suiker wat sy wou huis toe dra. Mens weet nie wat gebeur agter jou rug as jy nie daar is nie.”

25c

Ma het haar bene andersom gekruis en vinnig na die horlosie teen die muur gekyk. Oom Jan was egter nie op liggaamstaal ingestel nie. En toe beweeg die gesprek in ‘n rigting wat selde, indien ooit,  in ons huis gehoor is. Pa het ons geleer om alle mense te respekteer en woorde soos “swart goed” en “k-ff—s” is nooit in ons huis gebruik nie. Groot dele van oom Jan se gesprek het hier in my agterkop lêplek kom kry sodat ek snags daaroor gelê en wonder het.

“Mevrou weet, ons staar ernstige probleme met hierdie klomp k-ff—s in die gesig, laat ék Mevrou vandag vertel. Die goed dink mos nie. Kyk hoe teel hulle aan. Daar is geen verantwoordelikheidsin onder hulle nie. Nee, die baas moet maar sorg as daar nie kos is nie. Of anders roof en moor hulle. Dis mos maklik. Óns werk vir ons goed en húlle kom vat dit net. Kyk hoe gaan dit hier op in Afrika.”

lokasie

Ek het doelbewus my werkpas vertraag. As veertienjarige seun was ek nie regtig op politieke gesprekke ingestel nie, maar om die een af ander rede het hierdie gesprek my aandag gevang. Dit kon die woord “oorlog” gewees het.

Oom Jan het voortborduur. “Dié mense is meesters as dit kom by stamgevegte en oorlog en die aanmoediging van politieke onrus. Plaas dat hulle eerder hul energie spandeer op persoonlike ontwikkeling of gemeenskapsontwikkeling of die aanleer van vaardighede of enige iets opbouend. Maar nee, nou saai hulle net verwoesting en onstabiliteit. Kyk nou byvoorbeeld na die onlangse gemors daar in die Kongo en wat die Mau Mau’s destyds daar in Kenia aangevang het. Weet Mevrou waar kom die woord Mau Mau vandaan?”

mau mau

“E-em, is mos ‘n bergreeks of ‘n rivier daar in Kenia, is dit nie?” antwoord Ma, maar ek kan aanvoel dat hy nie saamstem nie.

“Jaaa, baie mense dink so. Maar eintlik is dit ‘n nabootsing van die geluid wat hiënas maak wanneer hulle vreet, nè.” Hy knik sy kop ‘n paar keer.

“Oo, is dit so?” sê Ma.

“Ja, min mense weet dit. Hiënas, aasdiere, lafhartige diere wat aas op die kos waarvoor ander diere hard moes werk. Of hulle sal klein of swak weerlose diere aanval. Dis wat hiënas doen. En daai spul in Kenia kies toe vir hulle só ‘n naam. Hulle erken dus hulle is soos hiënas.”

“O, maar het húlle die naam gekies of… ek verbeel my ek het iewers gelees dat hulle eintlik ‘n ander naam het en dat dit die blankes is wat hulle Mau Mau’s begin noem het.”

“Néé,” sê Oom Jan met sy stem beterweterig hoër, “hulle het sélf die naam gekies. Want hulle is soos diere. Die dinge wat daar aangegaan het is genoeg om nagmerries van te kry. Weet Mevrou van die onnoembare dade wat gepleeg is tydens allerlei rituele? Eedafleggings waar diere geoffer is en die bloed dan gedrink is? Selfs kannibalisme! Daar was selfs orgies waar…” en hy loer na my, maar ek maak of ek geen belangstelling by die gesprek het nie terwyl ek die koerantpapier in bolle druk om in die stofie te steek.

Hy gaan in effe gedempte toon voort.  “…orgies waar perverse dade met diere gepleeg is. En orgies waar hulle hulself met die ingewande en oë van die diere versier het en ede afgelê het van beloftes hoe die blankes vermoor, uitmekaar geskeur en verbrand gaan word.”

Ma stu net ‘n geskokte geluid uit haar keel. Ek dink by myself, “bliksem!” maar gaan voort om die houtjies op die koerantbolle te rangskik.

“Dis hoekom die Britte toe versterkings moes instuur. Om die blankes te beskerm. En die ding beweeg nader aan ons, hoor! In Rhodesië is dinge nie lekker nie. Daar broei iets. En in Suidwes en Angola ook. Die regering vertel ons niks, maar ‘n vriend van my se broer was daar, in Suidwes. Hy vertel van soldate, ons eie soldate, wat diep in Angola in was. Vir wat? Hoekom sal ons soldate Angola toe stuur as daar nie iets aan die broei is nie. En ek sê vir Mevrou een ding, luister na wat ek vandag sê, dis nie lank voordat ‘n land soos Amerika val nie. Daai Luther King-ou – moeilikheid, moei-lik-heid, sê ek vir Mevrou. Hy moes vroeër al stilgemaak gewees het. Hulle het dalk bietjie lank gewag. Die swartes word nou al klaar daar toegelaat om saam met die wittes bus te ry. Vandag busse, môre hospitale en skole en as jy weer sien het hulle oorgeneem. En hulle doen dit met hulle getalle. Hulle wéét dis al hoe hulle die oorhand kan kry. Met geweld en getalle.”

“Haai weet jy, Meneer Augustyn, ek wil nou nie ongeskik klink nie, maar my kos brand al op die stoof,” kry Ma uiteindelik ‘n woord in.

“Ja, haai kyk waar loop die tyd heen. Ek het nog ‘n paar huise om aan te doen.” Hy kry sy kollekteboekie. “Die goed kan my so opwen.”

Die kollekteboekie word by ons naam oopgemaak. “Dieselfde bedrag as verlede maand, Mevrou?”

“Ja, wag laat ek net gou die koevertjie gaan haal.”

En toe steek ek die vuur aan.

LEES GERUS VERDER IN  MONOCHROOM REËNBOOG

Poster (foto)

EEN WINTERSDAG OP DIE PLAAS

EEN WINTERSDAG OP DIE PLAAS

MODDERRIVIER

Dis een van daardie sonnige Vrystaatse wintersdae wat in baie Noord-lande as ‘n warm somersdag gesien sal word. Pechu en Bunny is, soos gewoonlik, kaalvoet. Ons gee onsself oor aan die dag, elke sintuig van my neem gulsig die omgewing in.  Al twee van hulle is baie behendig met ‘n kettie. Pechu het al selfs ‘n springhaas met sy kettie platgetrek. Ek het ook al gesien hoe hy ‘n patrys op veertig tree met ‘n klip neervel. Maar die geleentheid om met ‘n geweer, al is dit net ‘n windbuks, te jag, was vir ons drie seuns ‘n groot avontuur.

Teen elfuur het ons al genoeg geskiet sodat ons aan middagete kon begin dink. Mieta het vir my bietjie sout en botter saamgegee, met instruksies. En ‘n bakkie mieliemeel. Die pannetjie uit my rugsak, saam met die ketel, potjie en ander noodsaaklikhede vir ‘n veldete, kom nou goed te pas.

Onder ‘n wilgerboom langs die rivier sit ons en vere pluk. Die voëltjies lyk soos vaal miniatuurhoendertjies, die duiwe darem so bietjie groter. Nadat hulle skoon gepluk en die binnegoed verwyder is, spoel ek hulle onder my waterbottel af. Pechu se vuurtjie het intussen lekker begin knetter. Bunny het drie klippe só geplaas dat ek my pan daar op kan sit, langs die potjie met pap. Die botter spat gou in die pan en net soos Mieta verduidelik het, plaas ek so ‘n paar van die voëls in die warm botter en strooi ‘n klein bietjie sout oor. Die pap wat Puchu in my potjie maak, begin effens brand.

VUUR

“Hierie pot hy’sie dik nie,” maak Pechu verskoning vir die brandreuk. Ek weet die pot se boom is dun, dis maar ‘n gewone emaljepotjie wat al so bietjie van sy roomkleur verf op vorige uitstappies verloor het.

“Hy sal reg wees, moenie worry nie,” stel ek hom gerus.

Die voëltjies is gou gaar en ons begin solank weglê aan die voorgereg. Ek dink my eerste een is ‘n mossie. Hulle lyk maar so min of meer almal dieselfde so sonder vere, meestal vinke, koringvoëls en mossies. Intussen het ek die duiwe so al op die borsbeen langs oopgesny en plat in die warm botter gedruk.  Húlle eet ons saam met die pap. Die duif se bors is sag en geurig.

Ná ete gaan spoel ons die eetgerei in die rivier af. Hurkend by die water skiet ek ‘n pannetjie vol water oor Pechu. Die twee broers sit weerskante van my en afspoel. Pechu kap laggend ‘n handvol water terug en skaterend val Bunny ook in. Dit ontaard in ‘n uitgelate woeste watergeveg en gou-gou is ons so nat dat ons sommer in die rivier begin speel – winter of te nie. Speel, eerder as swem, want Bunny kan nie swem nie. Pechu se swemmery verras my nogal, maar ook nou nie so dat ek hom as kaptein van die swemspan sou kies nie. Met so ‘n vreemde styl kry hy dit darem reg om vorentoe deur die water te beweeg.

SWEM IN DIE RIVIER

Uitasem gespeel, klim ons teen die grondwal uit en gaan lê op die gras so ‘n entjie van die betonkeerwal af. Soos ‘n besorgde ma vou die middagson ons heerlik warm in haar strale toe. Die grootmense wil nooit hê dat ons naby hierdie betonwal kom nie, maar vandag is hier nie grootmense nie. Pechu vertel dat hy al groot visse met sy hande aan die bokant van die wal gevang het. Die water vloei sterk en stort so vier meter laer in ‘n maalkolk oor die wal. En dis hier teen die damwal, aan die bokant van die waterval, waar die visse soms vasgekeer word en met die omdraaislag deur wagtende hande gevang word.

“Vang julle die visse sommer so met die hande?” vra ek ongelowig.

“Moet die hanne,” bevestig Pechu.

“Nou maar kom’s gaan kyk.”

Ons staan so kniediep in die water en wag vir die visse, drie, vier treë van die wal af. Pechu beweeg effens dieper in, nader aan die damwal waaroor die water dreunend tuimel. Ek volg hom, maar Bunny is huiwerig en klim uit. Die stroom trek-trek hier aan my bene. Later aan my heupe. En toe raak dit ‘n dare game, visse vergete.

Met Bunny wat bekommerd van die oewer af toekyk, kyk ek en Pechu hoe naby ons aan die rand kan kom met die stroom wat hier van agter beur om ons bo-oor die wal te smyt. Nou vang ons nie meer vis nie. Ons konsentrasie lê nou by die sterkvloeiende stroom. Voetjie vir voetjie beweeg ons nader aan die damwal waar die rivier ‘n jong waterval word.  Met elke tree nader aan die rand voel dit of die water harder beur. Pechu is so ‘n halwe tree nader aan die wal as ek. ‘n Paar keer wil-wil ek my balans tussen die los klippe verloor, Pechu ook, maar dan gooi ons net ons lywe agtertoe en gee ‘n tree terug. Weer stadig vorentoe totdat die aanslag van die water te sterk word en ons net doodstil vasskop om die aanslag met skuinsbeurende lywe af te weer.

So tart ons die noodlot. Pechu se gesig blom met wit tande. Hy wink vir my om nader te kom. Die stroom is sterk. Versigtig lig ek my voet van ‘n vastrapposisie, stadig vorentoe, voel-voel vir ‘n nuwe vastrapplek. Ek kry een en wil vasskop, maar die klip gly en my balans word aan flarde geruk. Met minagting gryp die stroom my en slinger my soos ‘n vetgesmeerde paling verby Pechu wat my met weerlig-reaksie aan die arm beetkry. Hy is egter nie opgewasse teen die krag van die stroom nie en verloor ook sy vastrap.

Baie mense vertel hoe hulle lewens in stadige spoed verbyflits wanneer die dood in die gesig gestaar word. Al wat ek aan kon dink, was die klippe wat ek ‘n vorige keer, toe die rivier droog was, aan die onderkant van die wal gesien het.

Terwyl die stroom ons oor die rand spoeg, wonder ek of ons dadelik dood gaan wees en of ons gaan verdrink. Ek staal myself vir die trefslag op die klippe, maar daar is geen trefslag nie. Die water is diep en die klippe ver onder die oppervlakte. Dit voel of ons in ‘n wasmasjien val. Die water maal ons soos wasgoed al in die rondte, al in die rondte. Ek kry vir Pechu aan die voet beet, maar tussen die modderwater en borrelgemaal verloor ons mekaar weer. Vandag gaan ons verdrink, want ons kry nie ons koppe bo die water om asem te skep nie, flits dit deur my kop. Die maalkolk skuur my rug teen die klippe op die bodem en neem my weer, so voel dit, boontoe. En weer ondertoe. Hoe lank ons so gemaal het, weet ek nie. Baie dinge het deur my kop geflits. Ek het gewonder of Pechu nog lewe. Waar gaan ons lyke uitspoel? Gaan Ma-hulle kwaad wees?

Die wasmasjien word skielik op ‘n ander siklus geplaas, want eensklaps kry ek myself uit die maalkolk geskop. Vir ‘n oomblik sien ek niks van Pechu nie, maar dan skiet hy ook soos ‘n kurkprop langs my uit. Ons swem kant toe en gaan lê op die riviersand, lam gespartel. Bunny is gou by ons. Hy sê niks, kyk ons net grootoog aan, maak seker dat ons lewe. Ek draai my kop na Pechu toe en hy kyk na my. Hy het ‘n bloedstreep langs sy kop en my rugvelle het teen een van daardie bodemklippe agtergebly. Maar ons lewe. Ons borskaste werk soos blaasbalke. Pechu spoeg ‘n klippie uit.

En toe bars ons uit van die lag.

(Verwerkte uittreksel van my boek: MONOCHROOM REËNBOOG

Poster (foto)

WINTERTYD IS RUGBYTYD – 1970

WINTERTYD IS RUGBYTYD – 1970

Mannetjies

Rugby was my lewe.

My onder 15-span, so dink ek met nabetragting, het darem meer wedstryde gewen as verloor. Ons was wel nie ‘n topspan nie en ek moet toegee dat my spel nou regtigwaar nie so was dat die Springbokkeurders ‘n snerpendkoue Saterdagoggend sou opoffer om na ons wedstryd te kom kyk nie.

Maar Pa het.

Vroeg Saterdae, in die hartjie van die winter, moes hy opstaan om my betyds by ‘n rugbyveldveld af te laai. Die A-span het altyd later in die oggend gespeel, wanneer die Vrystaatse wintersoggend darem al so bietjie ontdooi het. Dit was egter ons manne van die laer spanne, die B- en C-spanne, wat as’t ware die ys op die veld moes breek en eerste moes speel.

Daarom moes Pa my vroeg by die veld besorg het. Dan staan hy daar saam met ‘n klompie ander pa’s ons en aanmoedig asof ons die Springbokke is. Die ryp het dikwels nog wit op die wintersgras gelê. Met ‘n wasem-asem deel Pa dan saam met ‘n ander pa die koffie uit die fles wat Ma saamgestuur het, nekke diep in die krae ingetrek.

Persoonlike hoogtepunte van my skooljare is op doodgerypte rugbyvelde aangeteken. Persoonlik, ja, want wat vir een persoon ‘n hoogtepunt is, is vir ‘n volgende een maar vanselfsprekend.

Daar was laagtepunte ook. Soos tydens die een wedstryd toe ek wou indruk maak op Sanet.

Rugby was die hoofonderwerp van bespreking, oral. Op die speelgrond, in die klas, op die bus en selfs, volgens Pa, by die kerkraadsvergadering. Brian Lochore se All Blacks was in die land en kort tevore het die hele land geluister hoe ou Spiekeries vir Syd Nomis doellyn toe aangemoedig het. Aanmoedig? Dalk nie die regte woord nie. Die gewilde sportkommentator was histeries. “Syddie! Syddie! Syddie!” Onpartydige sportkommentaar.

SPIEKERIES

Sanet het langs die veld saam met ‘n groep meisies gestaan en ek wou  haar aandag kry. Ek was op buitesenter en die bal het bitter min verby Jakkie op binnesenter gekom. Ek moes dus hard werk om my doel te bereik. Op een stadium is Jakkie in ‘n losgemaal ingetrek en Dirk laat loop die bal na my met ‘n yslike gaping wat wink.

Ek vat daai gaping, bal onder die regterarm. Die gaping laat my toe om spoed op te tel en ek hardloop skoon onder die teenstanders en my ondersteuning uit. Selfs hulle heelagter word onkant gevang.

Hulle het so ‘n groot stut gehad wat maar baie stadig by die losgemale en skrums aangekom het en hy was dus nog van die vorige losgemaal naby hulle doellyn op pad na die pas afgelope losgemaal toe ek hom voor my gewaar. Net hy staan tussen my en die doellyn, tussen my en my doelwit om die meisiekind te beïndruk. My oomblik het aangebreek, die perfekte geleentheid om vir haar te wys van watter stoffasie hierdie senter gemaak is.

Ek pyl reg op die ou grote af, in volle vaart en sien hoe  hy sy hande op sy heupe plaas en gereed maak om my te stop. My strategie is doelbewus, berekend, want ‘n senter is rats en vinnig. ‘n Stut nie. Hoe kan ‘n lomp stut ‘n ratse senter stop? Die mense langs die veld raas en ek hoor hoe word my naam geskreeu.

Go Abrie! Go Abrie!”

Op die laaste moment – ek kon sy asem ruik – doen ek ‘n systap, een wat ou Mannetjies jaloers sou gehad het. Ek sou agterna nooit weer ‘n stut as lomp klassifiseer nie.

Toe ek klaar gesystap het, staan ou Grote steeds voor my. Ek kan onthou dat ek hom in volle vaart getref het, maar daarvandaan niks. Niks.  Ek het eers weer begin onthou toe ek met klere en stewels en al onder ‘n koue stort gestaan het. Jaco het met ‘n stokkie gekeer dat my braaksel die stortuitloop verstop.

Ek het ‘n paar keer agterna gehoor – elke keer onder histeriese gelag – hoe ek ou Grote getref het, teruggebons het, ‘n agteroor flik-flak gedoen het en doodstil bly lê het. Blykbaar het ek nie lank gelê nie, want toe die Rooikruis-ouens my wou afdra, het ek vertel dat ek reg is. Omdat die wedstryd amper verby was, het hulle my toe maar die voordeel van die twyfel gegee, totdat ek in die opponente se agterlyn gaan stelling inneem het en verder niks van die wedstryd af geweet het nie. Jaco en die Rooikruis-ouens het my kleedkamer toe gehelp.

Ek het Sanet se aandag gekry. Debbie vertel dat sy en die ander meisies toilette toe moes hardloop soos hulle gelag het.

Pa het gevra of ek dit weer eendag kan doen, maar hom net betyds waarsku dat hy sy rolprentkamera gereed kan hê.

TOE EK TWEE JAAR OUD WAS …

groote schuur kleur

Dis tog interessant hoe vlietende belewenisse by plekke, of saam met iemand, blywende indrukke kan laat.

Ek was nog nie heeltemal twee jaar oud nie toe ons in Groote Schuur-woonstelle daar in Aliwalstraat, Bloemfontein ingetrek het. Reg oorkant die statige bekende ou Klipkerk. Wat verder interessant is, is hoedat die brein sulke herinneringe kan stoor sodat dit byna 60 jaar later nog uitgepak kan word – veral as in ag geneem  word dat ons maar enkele maande daar gewoon het. Dit was ek en Pa en Ma wat daar in nommer 10 ingetrek het en toe ons daar wegtrek, was ons vier mense – met Babasussie wat intussen bygekom het.

Groote Schuur 10, Bfn 1958

Ek en Ma op die balkon van Groote Schuur-woonstel 10.

Ma vertel graag hoe ek haar opgewonde kom roep het om vir haar die eier te wys – tot groot vermaak (alles van oudste babas is mos vermaaklik en slim en oulik) besef sy toe dat die nul van nommer 10 op die voordeur my eier is. Wat minder vermaaklik was, was toe ek en my buurmaat, klein Billy ‘n swaar deurstop oor die balkonmuur  deur ‘n geparkeerde motor se voorruit gegooi het. Ter verdediging moet ek darem meld dat ons nie oor die balkonmuurtjie kon sien nie (dit lyk my die balkonmuur is later jare met tralies vervang). Ek onthou die uitleg van die woonstel, die rakke in die kombuis en die ou roomkleur Bell-radio op die yskas. Die radio bring krakerige herinneringe van Pa wat na sportuitsendings luister en Ma na U Eie Keuse en Springbokradio se middagvervolgverhale.

Ma vertel ook dat ek as tweejarige, sonder dat ek oor die muurtjie kon sien, karre onder in die straat slegs aan die enjingeluide kon identifiseer. By nabetragting moet ek toegee dat dit dalk tog nie so moeilik was nie. Destyds het die karre verskillend geklink. Daar was die Ford V8’s (wat anders geklink het as ‘n Packard “straight eight”) en die kenmerkende tweeslagenjin van die DKW’s en wie ken nou nie die geluid van ‘n Kewertjie nie.

Die parkeervierkant in die woonstel se agterplaas is die agtergrond van ‘n nagmerrie wat ek as peutertjie gehad het. In my droom is ek net so teen skemertyd alleen in die agterplaas toe ek ‘n kat gewaar. Nie sommer enige kat nie! Hierdie kat loop op sy agterpote, voorpote uitgestrek met ontblote naels en met so ‘n dreigende, onheilspellende uitdrukking op sy gesig. Gloeiende oë en ontblote slagtande. Hy staan tussen my en die trappe en probeer my in ‘n hoek vaskeer. Ag, ek was al in die hoërskool toe voel ek steeds nie gemaklik om alleen met ‘n kat gelaat te word nie.

Kat

Vanaf die balkon het ons ‘n goeie uitsig op die ou Klipkerk, net oorkant die straat, gehad. Die gemeente is in 1919 gestig, Nuwe babasussie is in 1958 daar gedoop. Drie druppels water op die klein voorkoppie. Ten spyte van ons baie kort verblyf en my brose ouderdom destyds, het die kerkgebou ‘n blywende indruk gelaat.

Klipkerk

Ek was nog nie drie nie toe ons daar weggetrek het – na ‘n huis in Dan Pienaar.

Jare later het my pad weer met die ou kerk gekruis toe my toekomstige bruid en haar ma in daardie gemeente was – NG gemeente Bloemfontein-noord. Ons het, as jong verliefdes, dikwels Sondagaande nuwe herinneringe daar geskep.

En toe, op een heerlike herfsoggend in 1983, is ons daar getroud. Die prentjie van die pragtige bruid wat in die paadjie van die Klipkerk na my toe aangeloop kom en die stuwende note van die troumars wat die gebou vul, sal nooit uitgewis word nie.

Op die trappe van die blou-grys ysterklipgebou is ons toegevou in ʼn confetti-wolk. Sy was by my ingehaak en ek het vlugtig na die woonstelgebou oorkant die straat geloer.

Na die balkon van nommer 10. En ek kon nie help om die kat raak te sien nie – die een wat in die sonnetjie op ʼn vensterbank gelê en slaap het.

Klipkerk 1983

KAN EK WERKLIK ‘N VERSKIL IN SUID-AFRIKA MAAK?

Rainbow Nation

Gedurende ons leeftyd kom ons voor keuses te staan, om dinge beter te maak, of slegter. Of om dit soos skape maar te verduur. Ek kies om dinge beter te maak, sover ek kan.”

― Mercedes Lackey

Ek sit die dinge in Suid-Afrika hier van ʼn afstand af in Engeland en beskou (en beleef!) en my hart bloei. Dit krap my om en my gedagtes bly daarheen beweeg. Gewoonlik kan ek gaan sit en dinge rasioneel uitpluis. Ek is ʼn emosie-gedrewe mens en daarom hou ek van drama – dramatiese musiek, dramatiese stories en dramatiese flieks. Verder is ek ’n geweldige sentimentele mens wat waarde heg aan al die goed wat my lewe gebeitel het. En dan het ek ook nog hierdie geweldige lojale streep wat soms ʼn ergernis kan wees. Almal wat my ken weet wat my gevoel oor Afrikaans, Suid-Afrika, die Vrystaat, Bloemfontein en Kovsies is. En natuurlik my span, die Cheetahs! Dis waar my sentiment en lojaliteit lê.

Wanneer besluite geneem moet word, dan kry ek dit nogal reg om die emosies opsy te skuif. Dan skop my rasionele denke in wat my verstand die oorhand gee.

Maar die gebeure in Suid-Afrika laat  my sukkel. My kop beduie my dié kant toe en my hart trek ander kant toe. Ek is van nature ʼn optimis en probeer positiewe gedagtes en boodskappe plant. Maar ek is ook ʼn realis en dis waar die stryd tussen my hart en verstand vandaan kom.

My verstand vertel vir my dat ʼn klappery erg is, maar die groot moeilikheid gaan begin wanneer daar oor en weer begin geklap word. My verstand vertel ook vir my van die talle positiewe gebare wat uit die chaos voortspruit van wit en swart wat saam bid en mekaar ondersteun. En my verstand onthou ook van ʼn bende AWB-manne wat destyds vol testosteroon gepomp met bakkies en ʼn ou Mercedes na Bophuthatswana opgeruk het met tragiese gevolge. My verstand herinner my ook aan waarhede in die Bybel. Soos die keer toe Jesus gevange geneem is en Malgus se oor deur Petrus afgekap het. Toe ruk Jesus mos los en begin Malgus te skop en slaan en die ander dissipels spring ook in en gou was daar een helse fight waar die oormag Romeinse soldate omtrent al die dissipels doodgemaak het. En so sneuwel Christendom toe sommer voor dit nog kon begin het. Of onthou ek nou verkeerd?

Maar dan kom my hart en vertel vir my van die vernietiging van so baie goed wat vir my dierbaar is. En van barbaarse skobbejakke wat net ontwrig, plunder en leed saai. En dat ons mos nie stilswyend kan toekyk dat dit gebeur nie. Kriminele soos hulle word wêreldwyd gestraf, vir eeue al, maar die Suid-Afrikaanse regering laat oënskynlik hierdie dinge ongestraf toe. Wie moet dan die strafwerk doen?

Hoe maak mens?

Destyds, met die referendum, toe ons moes ja of nee stem, het my emosionele kant my gewaarsku dat dinge kan verander as ons ja stem. En dat die veranderings dalk nie altyd gunstig uit ʼn blanke oogpunt sal wees nie. Daai emosies het my ook vertel van bloed, sweet en trane op die grens waar talle van my vriende dood of gewond is ter verdediging van juis dit wat ons toe wou deel met die “vyand”.

My rasionele kant het egter geredeneer dat dat dit nie reg is dat die oorgrote meerderheid inwoners uitgesluit word van so baie voordele wat deur die minderheid in ons pragland geniet word nie. En nie net is dit verkeerd nie, maar dit is ’n tydbom waarvan die lont een of ander tyd tot by die bom gaan brand. En as daai bom ontplof, gaan dit die grensoorlog na ʼn cowboys en kroeks-speletjie in die agterplaas laat lyk. Dit was dus nie vir my moeilik om ja te stem nie.

Nou sukkel ek egter. ʼn Gedeelte van my voel byna of ek verraai is. In die tande geskop is. Ek sien hoe word die goed waaraan ek waarde heg vernietig en verbrand. Ek luister hoe minagtend daar met my taal omgegaan word. Ek sien hoe die standbeeld van ʼn waardige, geliefde staatspresident deur skobbejakke vernietig word. En ek wil huil daaroor.

Maar dan sien ek ook die foto’s en video’s waar jongmense van alle kleure hand om die lyf staan en bid. Ek sien swart jongmense wat in afgryse saam met hul wit vriende toekyk hoe barbaarse groepe alles wil verwoes en skeurings veroorsaak. Ek sien jong mense van al die bevolkingsgroepe wat skouer aan skouer opruim waar die molesmakers vernietig en gemors het. En ek weet ook dat daar miljoene swart mense soos Johannes is, Johannes wat nou al vir meer as twintig jaar na ons tuin daar in Pretoria omsien. Johannes wat ek met my lewe sal vertrou.

Ek dink by myself, as iemand by my huis inbreek en my gesin en eiendom bedreig, gaan ek hom nie nooi om ’n dop saam met my te drink en dan gesels ons oor alles voordat ek hom die sleutels van my kar en ander goed gee nie. Nee, ek gaan beslis optree.

Nou worstel ek met die vraag: Hoe tree mens teen hierdie barbare op sonder om ’n bloedbad te ontketen?

My hart bal vuis en wil net donder en bliksem, maar my verstand vra: En dan? Hoe gaan 4 miljoen wittes hulself teen 40 miljoen swartes verdedig? Wat gaan gebeur as die geweld en onluste na die woonbuurte oorspoel? Waar begin jy jou frustrasies uitpak – by mense soos Johannes en die vrou agter die kasregister by Checkers?

My opportunistiese, positiewe aard glo daar sal ’n oplossing wees. En die oplossing, na my mening, lê in die gesindheid van daardie (meerderheid!) swart mense wat saam met ons wittes in afgryse kyk hoe die afbrekers verwoes. Die Johannese en die baie swart studente soos die wat in die foto’s op Facebook is. Maar dan moet ons hulle nie verder vervreem nie. Ons moet ʼn eenheid met hulle vorm. Eendrag maak mag sodat die “ons” en “hulle” nie meer swart en wit is nie, maar ʼn eendragtige Suid-Afrika teen die verwoesters wat ʼn enkele gifdruppel in ʼn glas helderskoon water is. Saam bied ons dan weerstand teen die mense wat die meerderheid landsburgers se geluk wil steel.

Kan jy dit doen? Deins jy terug voor die uitdaging? Luister dan weer na die bekende storie van ʼn ou man wat elke oggend vroeg op die strand gaan stap het.

Een oggend tydens sy strandstappie sien hy ʼn vreemde figuur wat lyk of hy danspassies uitvoer so ʼn ent voor hom. Die ou man glimlag by die gedagte aan iemand wat die dag so indans en loop vinniger om by die persoon te kom. Soos wat hy nader kom, besef hy dat dit ʼn jong man is en dat hy eintlik nie dans nie. Die jong man buk kort-kort af, tel goed van die strand af op en gooi dit dan in die see.

Toe die ou man naby genoeg is, groet hy vriendelik met “Goeiemore, mag ek vra waarmee jy besig is?”

Die jong man stop en kyk op: “More, nee ek gooi sommer die seesterre terug in die see.”

“Ooo,” antwoord die ou man half verbaas. “Nou’s ek nuuskierig, hoekom doen jy dit?”

“Die son is uit en die gety trek terug,” antwoord die jong man. “As ek dit nie doen nie, sal almal van hulle doodgaan”.

Die ou man frons. “Maar jongman, besef jy hoe ver hierdie strand sterk en dat die seesterre kilometers ver op die strand uitgespoel lê! Jy gaan werklik geen verskil maak nie.”

Die jong man buk af, tel nog ʼn seester op en gooi dit in die see. Terwyl die seester in die water wegsak, antwoord die jongman:

“Ek het ʼn verskil in daai een se lewe gemaak, het ek nie?”

Herhaaldelik sien ons hoe God die mees onwaarskynlikste, mees onvoorbereide individue (insluitend onsself) gebruik om die diepste impak op die wêreld te maak.” ― Dillon Burroughs

O almagtige God, seën Suid-Afrika!

Opruim

STUDENTE RUIM OP (FOTO: Chanelle Robbetze, NWU-PUKKE)

PRETORIA WAS GOED VIR MY

11226051_10206786952410922_759259504811044360_nDSC_4051DSC_4107DSC_4101DSC_4067DSC_4115DSC_4111

Wie sou nou kon dink dat Land van die Blou Bul ‘n Cheetah-man so hartlik kan ontvang!
Na die euforiese belewenis in Bloemfontein het ek nie kon dink dat dit beter kon gaan nie. Ek was verkeerd – gedeeltelik. Pretoria het die Rosestad geëwenaar.
In die knus lapa van Krygkor, net so naby die veelbesproke Erusmuskasteel (waar dit glo spook!) het ons gekuier rondom Monochroom Reënboog. Familie, skoolvriende, weermagvriende en nuwe vriende het glasies kom klink op… MY! Wat ‘n eer! Die pragtige tweeling, Martinique en Clariece, het boekverkope woema gegee en neef Johan het sy aktrise-vrou aan my kom voorstel. Uiteindelik kon ek vir Karen ontmoet. Thys, ou skool- en weermagvriend wat ek in 1983 laas gesien het, was ook daar om sy vrou aan my voor te stel. Ek kon skrywersvriende en Facebook-vriende in lewende lywe ontmoet.
As Christine en die kinders nie in Engeland agtergebly het nie, sou Engeland my heel waarskynlik nie weer gesien het nie.
Dankie Suid-Afrika!
(En ‘n baie groot dankie aan almal wat dit vir my moontlik gemaak het. Ek wil graag vir Desiré en Jacolien uitsonder.)