MONOCHROOM REËNBOOG TE KOOP

Nee, ek verkoop nie ‘n reënboog nie! Ek reageer net op talle versoeke van mense wat navraag doen oor waar die boek gekoop kan word.

INTERNASIONAAL: Beskikbaar as e-boek en slapband by Amazon, Smashwords en Createspace

SUID-AFRIKA: Doen navraag by enige boekhandel en vra dat die boek bestel word as dit nie in voorraad is nie. Dit is tans beskikbaar by Protea en Exclusive Books. Ook as e-boek beskikbaar by Kwarts Uitgewers (onthou om die deelteken op Reënboog te sit of tik net Monochroom) en (binnekort) by On the Dot en Takealot (Kalahari.com).


KONTAK DESIRÉ HURST AS JY NIE REGKOM NIE. Sy kan vir jou ‘n boek na ‘n adres in Suid-Afrika pos (R200 insluitend posgeld). Sel: 082 871 8028. Tel: (012) 345-5541. E-pos: mikedes@mweb.co.za

 
Ek kan ook gekontak word by: fourieaj@hotmail.com11226051_10206786952410922_759259504811044360_n

Advertisements

HET JULLE OOK ‘N TYD?

HET JULLE OOK ‘N TYD?

TYD

Sedert ek kan onthou, nadat ek my eerste digitale horlosie doer in die 1970’s gekry het, het ek ‘n tyd.

11:11.

Op ‘n onverklaarbare wyse – vir my, altans – word my oë byna daagliks na die horlosie getrek wanneer hierdie vier syfers in die venstertjie verskyn. Klokslag. Of dit nou die stoof se horlosie of die horlosie op die stasie se kennisgewingbord is, ‘n onsigbare mag draai my kop op daardie spesifieke tydstip na die horlosie toe. Vir jare al.

In 1918 is die verwoestende Eerste Wêreldoorlog amptelik beëindig op die 11de uur van die elfde dag dag van die elfde maand. Daar is ook mense wat glo dat engele naby jou is wanneer jy 11:11 sien. Hulle kom glo met liefde en beskerming en hulle bring helderheid en leiding. Ek kan nogal vrede maak met hierdie gedagte. Miskien moet ek hulle volgende keer vra vir meer helderheid agter die rede waarom ek 11:11 so gereeld sien.

My enigste verklaring is dat dit maar bloot ‘n geval is van dat dit die oog vang – hierdie vier eenderse syfers op die horlosie. Die enigste ander vier eenderse syfers op die horlosie is 22:22 en 00:00 – ‘n tyd van die dag wanneer ek nou nie meer so op tyd ingestel is nie. Sien ek dus baie ander tye ook op die horlosie sonder dat dit opgelet of geregistreer word?

Ek het al vir die kinders vertel dat hulle mooi na die tyd moet oplet wanneer ek my laaste asem gaan uitblaas. Dit mag dalk 11:11 wees. Ek sal nou nooit self weet nie.

So wonder ek toe weer vanoggend toe ek die ketel vir ‘n versterkertjie kom aanskakel en my oog die tyd op die mikrogolfoond se horlosie vang.

11:11.

Het jy ook ‘n tyd?

AI-JA-JAI. GODSDIENS!

AI-JA-JAI. GODSDIENS!

great-fire-of-london

Laat ek sommer met die afskop dit duidelik stel: My geloof is ononderhandelbaar. Ek het ‘n diepgevestigde geloof in ‘n almagtige God wat alles geskape het. Die Bybel vertel dat ons moet glo soos ‘n kind. Dis hoe ek glo. Sonder enige fieterjasies. Ek glo net. Party sal reken soos ‘n skaap . Of dalk erger, want ‘n skaap volg darem dit wat hy kan sien. My geloof is in ‘n Entiteit wat nie gesien of aangeraak kan word nie. Tog beleef ek Hom en sien Hom in alles rondom my. En wanneer ek stil raak, dan “hoor” ek Hom, “voel” ek Hom. (Hom? Daarmee het baie mense ook ‘n probleem. Ek verkies Hom – soos in die Bybel.) Ek kan sy Hand soos ‘n goue draad deur my lewe sien – deur goeie, maar ook deur baie donker tye. My geloof rus op twee pilare: Liefde vir my God en liefde vir my medemens. Ek glo. Dis al.

Maar godsdiens – dis nou egter vir my ‘n heel ander saak , deesdae. Ek verstaan daar is ongeveer ‘n geraamde 10 000 verskillende gelowe op onse aarde. Soos my ou pel eendag gesê het: En elkeen dink sy bende is die beste.

Hierdie artikel gaan eintlik nie om geloof nie. Ek het bloot aan die dink gegaan toe ek verlede week daar by die monument vir die Groot Brand in Londen gestaan het. Vóór ek aangaan met waaraan ek toe staan en dink het, eers bietjie agtergrond.

Toe Thomas Farriner,’n Londense bakker, die Sateragaand, 1 September 1666 doodmoeg tussen die lakens in sy huis daar in Pudding Lane, inkruip, het hy nie kon droom watse skade sy oond daardie nag sou aanrig nie. Hier by 1-uur die nag ontdek Farriner se huiskneg die rookwolke wat uit die kombuis borrel en teen Woensdag van die daaropvolgende week was 70 000 mense dakloos.

Londen het pas ‘n warm, droë somer agter die rug gehad en ‘n sterk oostewind het die vuur vinnig tussen die houthuise deurgestoot. Trae optrede deur amptenare, wat aanvanklik nie die omvang van die vuur besef het nie, het die vuur verder aangeblaas, by wyse van spreke. Om die kroon te span (verskoon die woordspeling) was die afgelope burgeroorlog nog vars in die geheue en het talle oud-soldate van die weermag nog gewere met buskruit in hulle huise gehad – nie ‘n goeie idee wanneer ‘n groot brand ontstaan nie.

Baie mense het hulle kosbare besittings in die St Pauls Katedraal gaan stoor in die geloof dat dit veilig daar sou wees. Maar teen Dinsdag het die vuur ook hierdie 11de eeuse katedraal bereik. Die vuur was teen daardie tyd so intens (tot 1250˚ Celsius) dat die looddak begin smelt het en die hele katedraal in vlamme opgegaan het.

Toe die vuur uiteindelik teen Woensdag geblus is, was 87 kerke, 13 000 huise en talle historiese geboue verwoes. Alhoewel die amptelike dodetal  tussen 6 en 8 mense gewissel het, was dit waarskynlik eerder honderde aangesien daar destyds nie forensiese kundiges was wat die as kon ontleed nie. Dit was eintlik maar net die vooraanstaande mense wie se dood aangemeld is. Tienduisende mense het daardie Woensdagaand kamp opgeslaan in Moorfields, Hampstead en Islington.

Winter was op hande.

Die brand was nou wel geblus, maar gerugte het vlam gevat. Stories is onder die dakloses daar in die kamp versprei dat ‘n lig kort voor die brand in die lug gesien is. Hierdie lig sou ‘n teken vir die 50 000 Franse en Hollandse immigrante in die stad wees om in opstand te kom en al die Engelse mans te vermoor en die vroue te verkrag.

Daardie Donderdag het Koning Charles ‘n bevel uitgevaardig dat die mense eerder die vuur moet blus as om vreemdelinge aan te val, want die vuur was ‘n natuurramp (Act of God) en nie ‘n Paapse (Papist) komplot nie. (“Papist” was ‘n neerhalende term wat gebruik is om Katolieke mee te beskryf, m.a.w. mense wat nie trou aan die “Church of England” was nie.)

Die Engelse was waarskynlik nie verniet agterdogtig nie en het dalk ook ‘n skuldige gewete gehad. Engeland was op daardie stadium in so ‘n aan-af-oorlog met Frankryk en Nederland gewikkel en net twee weke voor die brand het hulle die Nederlandse hawe in Westerschelde afgebrand.

En sowaar, ‘n Fransman, Robert Hubert, daag op en erken dat hy, as ‘n agent van die Pous, die brand begin het (al is dit na sy dood bevind dat hy ten tye van die brand iewers in die Noordsee was). Ten spyte van die hoofregter se bevinding dat die man se verklaring verdraaid is en dat hy nie skuldig kon wees wees nie, is hy op 29 Oktober gehang.

Daardie Franse en Hollandse opstand het natuurlik toe nooit plaasgevind nie en ‘n ander sondebok moes gevind word. ‘n Regeringskomitee is byeen gebring en elke Jan Rap en sy maat is aangemoedig om voor die komitee te kom getuig. Stories wat meestal in die kroeg gehoor is, is oorvertel – stories van ‘n Katolieke komplot. Die komitee het egter uiteindelik beslis dat daar geen gronde vir hierdie gerugte was nie en dat daar geen bewyse van ‘n plan van bose agente, Pape of Franse om die stad af te brand, gevind kon word nie.

Dit het egter nie saak gemaak nie. Die volgende jaar het ‘n boek verskyn – “Pyrotechnica Loyolana Ignatian fire-works”. Die skrywer het aangevoer dat die Katolieke die vuur begin het en dat die Vereniging van Jesus (verbonde aan die Katolieke kerk) deskundiges was in die gebruik van vuurwerke. Die woorde “vuur”, “vlamme” en “buskruit” is deurgaans in die boek uitgelig.

Toe ‘n gedenkplaat in 1681 op die plek waar die vuur ontstaan het, opgerig is, het dit gelees: “Here, by the permission of Heaven, Hell broke loose upon this Protestant city from the malicious hearts of barbarous Papists, by the hand of their agent Hubert, who confessed”. Hier in die 1700’s rond is die plaat egter verwyder, bloot omdat mense in die pad van verkeer gekom het.

Maar ‘n soortgelyke inskripsie op die monument, wat in die 1670’s opgerig is, is eers in 1830 uitgebeitel.

Die monument, ‘n indrukwekkende kolom in Doriese styl, staan vandag nog op dieselfde plek – 62 meter hoog en presies 62 meter van waar Farriner se oond die brand laat ontstaan het. Ontwerp deur die bekende Christopher Wren en Robert Hooke.

edf

Daar word graag aan begeleide toeriste vertel dat daar meer mense gesterf het nadat hulle van die gedenktoring afgeval of gespring het as wat daar in die brand dood is. Wat eintlik nie waar is nie – gegewe die feit dat daar nie van al die mense wat in die brand omgekom het, rekenskap gegee kon word nie.edf

edf

Ja, so staan ek toe die dag daar by die monument en dink. Ai tog, godsdiens!

Hoeveel geweld en verlies aan menselewens was daar nou nie al in die naam van godsdiens nie!

Die Hervorming wat tot verskeie oorloë gelei het en uiteindelik in die Dertigjaar-oorlog gekulmineer het met verlies van duisende lewens regoor Europa.

Die Inkwisisie.

Die voortslepende onrustigheid in die Midde-Ooste.

Die terroristeaanvalle deur Moslem ekstremiste.

Die Bosniese oorlog.

Die geweld in Ierland.

En so kan die lys my rekenaar se stoorplek volmaak.

Godsdiens, so glo ek, is inherent goed, met goeie bedoelings …

… totdat godsdiens ‘n god word.

 

 

DIT KON ERGER GEWEES HET

DIT KON ERGER GEWEES HET

(Na aanleiding van die tragiese gebeure op Stella)

condolence-4

Lank gelede lees ek eendag die storie van ‘n man wat die positiewe in elke slegte situasie gesien het. Ek onthou die detail van die storie nie meer so mooi nie, maar die storie het tot vandag toe ‘n impak op my uitkyk gehad. Hier is my verkorte weergawe van die storie.

‘n Diep gelowige man het hom nie deur die lewe se stampe, stote en selfs tragedies laat onderkry nie. Met elke terugslag het hy sy bekende slagspreuk gebruik: “God is groot. Dit kon erger gewees het”.

Soos die aand toe die gesinswoning afgebrand het en hy saam met sy vrou en kinders staan en toekyk hoe die brandweer tevergeefs die huis probeer red het. Bure en vriende skaar hulle rondom die gesin en simpatiseer en hoor sy bekende refrein:

“God is groot, dit kon so veel erger gewees het.”

“Ja? Om alles wat jy oor jare bymekaar gemaak het te verloor moet sekerlik een van die ergste dinge wees,” wil ‘n buurman weet.

Met dié sit die man sy arms om sy gesin en trek hulle styf teen hom vas. “My heel kosbaarste skatte is steeds by my.”

Enkele jare later word hy ernstig in ‘n motorongeluk beseer. Sy motor is afgeskryf en sy regterbeen moes by die knie geamputeer word.

Toe hy na ‘n week in die hospitaal uit ‘n koma bykom, hoor vriende rondom sy bed weer daardie bekende refrein: “God is groot, dit kon so veel erger gewees het.”

“Jou been is af, jou kar is afgeskryf en jy gaan nog weke in die hospitaal wees om te herstel.”

“Ja, dit is so, maar met God se hulp gaan ek tog herstel en is ek gespaar om die wonder van sy genade te beleef, saam met my gesin.”

Hierdie uitkyk van hom het enkele mense hoogs geïrriteer. Dit was amper asof hulle iets gesoek het wat “nie erger” kon wees nie.

Op ‘n dag gebeur dit toe. Een aand laat is daar ‘n klop aan die deur. Die polisie bring vir hom die slegste tyding denkbaar. Sy seun is vermoor.

Op die begrafnis is hy ontroosbaar. Een van die begrafnisgangers, een van dáárdie wat iets gesoek het wat “nie erger” kon wees nie, staan nader.

“Ou maat, ek is so jammer vir jou. Hierdie moet seker die heel ergste ding wees wat met iemand kan gebeur. Niemand wil ‘n kind verloor nie.”

Verwese en deur sy trane kyk die man na die ander begrafnisganger en na ‘n kort verposing kom sy bekende refrein: “God is groot, want dit kon wel erger gewees het”.

“Wat! Wat kan erger as dit wees? Jou kind is dood.”

“Ja, dis waar. My kind is dood…”

Hy staar ‘n hele ruk na die graf, sug dan diep en prewel: “… maar my kind kon die moordenaar gewees het.”

******

Hierdie storietjie kom toe weer by my op toe ek lees van die jong seun wat die twee tienermeisies daar in die koshuis op Stella vermoor het. Ek is so verskriklik jammer vir die ouers van die twee meisies.

En my hart bloei vir jong man se pa en ma.

MUSIEK SE ONTHOU

MUSIEK SE ONTHOU

As ongetroude jong man, pas uit die weermag geklaar, het ek by Standard Bank in Bloemfontein gewerk terwyl ek met my deeltydse studies besig was. Die Bank het ‘n agentskap op Thaba Nchu, so ‘n rapsie meer as 70 kilometer van Bloemfontein af, gehad. Elke oggend het ek en Herman (nie sy regte naam nie) die pad daarheen in die bank se grys Peugeot 404 aangedurf met Wesley Kekana, die bode-skoonmaker-teeman, alles in een, op die agtersitplek. Die geldtrommel en leersakke met geld is sommer in die kattebak gelaai. Ek en Herman het elkeen ‘n Colt .38 op die heup gehad om onsself mee te verdedig en die geld te beskerm, maar tot my groot teleurstelling was daar nooit regtig enige aksie en rede om te kyk of die rewolwer darem sy werk kon doen nie.

Etenstye het ons die bank se deure gesluit en kosblikke nadergetrek. Wesley het soms vir hom by die Griek se kafee om die draai  ‘n halwe brood en ‘n pak slaptjips gaan koop. Partykeer met ‘n stukkie hoender of ‘n bakkie kerrievleis, dit hang net af hoe na aan pay day dit was. Soms het ons vir Wesley geld gegee om vir ons ook tjips te koop. Dan sit ons drie agter die toonbank by ‘n ou bruin houttafel en eet en drink tee wat Wesley gemaak het. Ons gesels oor alles en nog wat. Die radio wat ek saamgeneem het, speel musiek in die agtergrond.

Herman was bietjie ouer as ek en getroud. Eendag speel daar ‘n lied oor die radio en Herman bars in trane uit. Hy huil ontroosbaar. Ek en Wesley staar geskok na die snikkende man. Dit het my opgeval dat hy merkbaar stiller die voorafgaande klompie dae was. Wesley het half onbeholpe nadergestaan toe ek opstaan om my arm om sy skouers te sit.

“Hey Pel, wat’s fout jong?”

Met sy sakdoek voor sy gesig neem dit ‘n tydjie vir hom om tot bedaring te kom. Sy oë is rooi toe hy eindelik sy sakdoek laat sak.

“Verlede week het ek ‘n ander man saam met my vrou in die bed betrap. Sondag toe vertel sy my dat sy uit die huis uit trek.” Steeds snikkend.

“Herman, nee mannn …”

“Ja, Sondagaand daag die perd daar op om haar te kom oplaai. Ek het met die pistool in my hand op die bed gesit om die twee te gaan skiet.”

“O nee!”

“Jaaa … ek wou regtig, maar ek is so lief vir haar dat ek dit waarskynlik nie sou doen nie. Toe ek in die sitkamer kom, toe hoor ek net daar ry hulle.”

So twee weke later het hy homself in die kop geskiet.

Vandag, toe Gheorghe Zamfir se panfluit die note van The Lonely Shephard so deur die motor se luidsprekers stuur, toe onthou ek weer daardie dag, lank gelede, toe Herman so gehuil het toe die lied begin speel het.

Ag en toe kon ek self nie die trane keer nie. Musiek doen dit soms aan mens.

Tsk!

EERSTE SKOOLDAG

EERSTE SKOOLDAG

My geheue is nogal nie te vrot nie – gegewe die feit dat ek laaaankal nie meer ‘n tiener is nie. Maar om die een of ander rede kan ek nie veel van my eerste skooldag onthou nie.

Doerie jare is ons nie gereed gemaak, voorberei op skool nie. Baie min kinders het “crèche” toe gegaan. Daar was dus nie ‘n grootskool nie – net skóól. Ek dink daai eerste dag was vir my nogal oorweldigend en ek het ‘n informasie-oorlading gehad. Nuwe klere, nuwe boeke, boeksak, vriende. En om nie eers te praat van die nuwe ondervinding en onderwysers nie.

Juffrou Pratt was jonk – en mooi en het ‘n blou Standard 8 gery (heelwat donkerder as die een in die foto).standard-8

Later daardie jaar is sy getroud en het toe mevrou Viljoen geword. Ek het baie belangrik gevoel toe sy my eendag gevra het om haar te help om goed na haar kar toe te dra. En erg gekrenk toe sy vir my en Jannie, enkele maande later, met haar rooi stokkie op die hande geslaan het omdat ons aan’t strye gegaan het oor iets terwyl ons moes inkleur.

Dit was die heel eerste keer dat ek tussen so baie kinders was. Party het gehuil en ek het gewonder wat weet hulle – moes ek ook huil? Ek was dan so opgewonde. Maar tog ook onseker oor die nuwe episode in my lewe. Ek het groot in my skoolklere gevoel – soos ‘n skoolseun. My bruin leerrugsak het ‘n reuk van belofte gehad. Binne-in was my nuwe vetkryt en boeke – Sus en Daan. En, baie belangrik, my eerste kosblik en  ‘n plastiek Hart-waterbottel met rooi aanmaakkoeldrank in. In my kosblik was daar varsgebakte brood met tamatie op, ‘n klompie rosyne en ‘n piesang. Fanie het ‘n hardgekookte eier en toebroodjies in syne gehad.

Daardie middag het Allan saam met my huis toe gekom. Ma het met haar bokskamera ‘n foto van ons twee geneem waar ons met stowwerige skoene, skewe pet en das langs die huis staan. Ek was heel opgewonde om die volgende dag weer terug skool toe te gaan.

Andre en Allan

Min het ek geweet dat ek eintlik nie vir skool in die wieg gelê is nie.

‘N WYSE OU MAN ONTHOU

‘N WYSE OU MAN ONTHOU

WYSE MANNE4

Ek onthou die dag toe ek Ashar se brief ontvang het asof dit gister was – die brief waarin hy my van sy bevindings vertel het. Uit die toon van sy brief kon ek agterkom dat hy baie opgewonde was. My eie sterrekykery het my tot presies dieselfde gevolgtrekking as Ashar s’n gebring  – so, ek was sélf ook opgewonde. Dit was eintlik snaaks. Ons groepie ou sterrekykers het almal min of meer dieselfde tyd die ster gesien en het dadelik briewe aan mekaar gestuur. Die dag nadat ek Ashar se brief ontvang het, het ek nóg ‘n hele klompie briewe van ander sterrekykers gekry waarin dieselfde inligting en opgewondenheid gedeel is!

WYSE MANNE 5

Ons het onmiddellik die koning ingelig en hom vertel dat die sterre gepraat het. Toe hy ons vra wat die sterre dan nou gesê het, het ons geantwoord:

 “U hoogheid, ons het ‘n ster gesien. Hierdie ster dui op ‘n gebeurtenis van kosmiese belang. Ons het, natuurlik, die verskillende interpretasies onder mekaar bespreek en tot die slotsom gekom dat hierdie ster die koms van van ‘n groot koning aankondig. Ons vra u toestemming om wes te reis sodat ons hierdie koning kan gaan verwelkom”.

‘n Maand later het ons groep bejaarde sterrekykers toe op ons lang reis weswaarts vertrek. Nóú, jare na ons groot reis, word ons wýse ou manne genoem. Ha! Wel, ek kan jou sê dis nie wat hulle ons destyds genoem het nie.

“Gekke!”

“’n Spul mal ou manne!”

Selfs my vrou het gedink my varkies het uit die hok uit ontsnap.

“Jy’s ‘n stokou man met artritis, ‘n swak hart en jy’s nog boonop half doof ook!” het sy op my geskreeu terwyl ek gesukkel het om op my kameel te kom – so met ‘n bietjie hulp.

 “Aaa,” het ek haar geantwoord toe ek my sit op die kameel se rug gekry het, “Maar my oë is nog goed, vroumens. En as jy gesien het wat èk gesien het, sal jy my nie probeer keer nie!”

“Maar wat van jou swak hart?” het sy nog vir oulaas gepleit.

“My hart? My liewe vrou, my hartklop gaan waarskynlik binnekort stop, dis waar, maar moet my hart tog nou nie die kans ontneem om nog een keer soos die hart van ‘n vreeslose jongman te klop nie. Wanneer my oë die nuwe koning gesien het, dan sal my hart heel tevrede wees om tot rus te kom.”

Sy het net gesug, eenkant toe gestaan en vir my gewaai.

WYSE MANNE

Nou is ek ‘n ou man en my stem nie meer so sterk nie. Ek het nie genoeg asem om lank te praat nie, so ek sal jou nou nie met die detail van ons reis verveel nie. Dis seker nie nodig om te sê dat die woestyn intens en uitmergelend was nie, soos ons almal nou mos maar weet. Maar die ster, dáárdie ster, het ons nooit in die steek gelaat nie. Sy’t nooit verflou nie en nie een keer ‘n bespotting van ons jeugdige entoesiasme gemaak nie. Ons het haar as die volmaakte reisgenoot ervaar.

Die ster was egter bloot ons gids, nie die eindbestemming nie en na baie maande, soos ons nader aan Betlehem gekom het, het ons van die ster af begin weggekyk om die horison vir ‘n paleis te fynkam. Maar, weer ‘n keer, het ons die ster se hulp nodig gehad om vir ons die paleis te kon uitwys – ‘n paleis wat maar soos ‘n doodgewone Betlehemse huis gelyk het.

WYSE MANNE3

En daar, by daardie huis het ons oë die jong Koning gesien – in die stal, van alle plekke, nogal.  ‘n Ou kleine babatjie, in doeke toegedraai lê Hy toe daar in die voerkrip.

Ons harte was so vol en het weer jonk gevoel. Ons het geskenke aangebied en die jonge Jesus verheerlik, alhoewel ons op daardie stadium nie die volle impak van Sy geboorte besef het en ook nie toe kón besef het nie.

(Vertaal en verwerk uit die oorspronklike Engels deur André Fourie. Outeur onbekend)

MAAK VOL … VIR EEN RAND?

MAAK VOL … VIR EEN RAND?

NUWE KAR

Hier van 1971 af het ‘n nuwe ding sy verskyning gemaak: Metrieke mate. Galonne, myl en pond het liters, kilometer en kilogram geword. Verkeerstekens het verander en nuwe karre se spoedmeters het snelheidsmeters in kilometer per uur geword. Die kinders het nogal nie lank geneem om hieraan gewoond te raak nie, maar baie van die ouer garde het kleigetrap met die nuwe manier van doen.

Daardie dae was daar beroering in die buurt wanneer iemand ‘n nuwe kar gekry het. So was dit dan ook die dag toe Pa met die nuwe Vauxhall Cresta om die hoek gery gekom het. Ná werk een middag.

Die woord het vinnig versprei en gou was die buurmanne (asook ‘n paar –vroue) en kinders en honde rondom die nuwe spogwa saamgedrom. Opmerkings en aanmerkings word gemaak. Wiele word saggies – sagter as ‘n ou kar se wiele – geskop, bekleedsel word gestreel, die grootte van die kattebak word beskou en of daar nou iets van ‘n enjin af geweet word of nie, koppe word onder die enjinkap ingedruk om belangstellend die kraglewering en hoeveelheid silinders en petrolverbruik te bespreek. Daar is selfs beweer dat karre nou swaarder op petrol gaan wees met liters in plaas van galonne. Die kinders stry oor wie se kar die vinnigste of grootste of blinkste is en heel dikwels loop dit sommer op ‘n ernstiger ruk-en-pluk uit. Daar was natuurlik altyd die suurgatte met subtiele en minder subtiele skimpe van nuwe karre wat eintlik net ‘n dead loss is of spesifieke modelle wat “sakke vol moeilikheid bring”.

En dan was daar die mense wat gewonder het waar die geld vir ‘n nuwe kar vandaan kom.

Oortyd was ‘n woord waarmee ek grootgeword het. Omdat Ma haar loopbaan prysgegee het die dag toe ek gebore is, het Pa heldhaftig (in mý oë, ten minste) die stryd gestry om brood vir ons vyf op die tafel te voorsien. En ook die ander dinge soos die Vauxhall en die fliekkaartjies en gesinsvakansies. Om dít te kon doen, het hy lang ure oortyd gewerk.

Soggens, voordat ons vir skool opgestaan het, was hy al by die werk en baiekeer het hy eers ná aandete, vaal in die gesig, die agterdeur oopgemaak. Ek glo nie Pa het ‘n benul gehad van hoeveel geld in die bank was nie, want Ma was die een wat noukeurig die geldsake hanteer het. Getrou aan die einde van die maand is toegesien dat alles betaal word en streng by die begroting gehou word. Nooit ‘n kredietkaart gehad nie. Wel, streng gesproke was die Samba-kaart dalk tog ‘n kredietkaart wat aan die einde van die maand ten volle betaal is. En dan, aan die einde van die jaar word die Samba-bonus gebruik om Kersgeskenke te koop en help dit om die gat wat die Desembervakansie in die begroting maak, te vul.

SHELL

In Zastronstraat, daar in Bloemfontein, was ‘n garage wat sulke plastiese petrolkoepons op Samba verkoop het. Tien in ‘n pakkie teen vyf Rand per pakkie. Ma het altyd drie pakkies vir die maand gekoop, een vir haar en twee vir Pa met die groter kar. Op Woensdae, meestal, het Ma twee vyftig sent-koepons geneem om petrol in die Morris Minor te gooi – die week se petrol vir rondry agter balletklasse aan, tandarts toe, dokter toe, kruideniersware koop en dorp toe gaan.

MORRIS

Vir die jaarlikse vakansies is daar vir baie dinge begroot, maar nooit werklik vir petrol nie. En ons het toe nog nooit van die woord “tolhek” gehoor nie. Halfpad na ons bestemming toe het Pa gestop en die smulgoed wat Ma by die huis gepak het uit die kattebak gehaal. By daardie wit sementtafels en sitplekke onder ‘n boom langs die pad.

op pad

Dit was die dae toe ‘n witbrood nege sent en ‘n bruine  sewe-en-‘n half sent gekos het. Fliekkaartjies by die inryteater was nege-en-veertig sent en ‘n blok sjokolade ‘n volle twintig sent.

Ag ja …

inry